امام ( ع ) كه در يك جا نفى ( انّه لم يعص اللّه ) و در يك جا اثبات شده است ( إنّما عصى سيّده ) به چه معنا مىباشد .
معناى معصيت
معصيت در دو مورد اطلاق مىشود :
اوّل - در مورد عملى كه حرمت تكليفى ، و بطلان را در پى دارد ، مانند : شرب خمر ، قمار و ساير محرّمات .
دوم - در مورد عملى كه شارع آن را امضاء نكرده ، ولى حرمت تكليفى و بطلان را در پى ندارد .
مصنّف مىگويد : معصيت در مورد روايت ، معصيت تكليفى نيست و لذا معناى « انّه لم يعص اللّه » آن است كه عبد ، عملى كه مورد امضاى شارع نباشد ، انجام نداده است ، مثلا نكاح با محارم يا نكاح در عدّه ( كه شارع ، امضاء و تجويز نكرده ) انجام نداده است ، و اين عبد فقط كارى كرده كه مورد اذن و امضاى مولايش نبوده است ( يعنى بدون اجازهء مولايش ، زنى را به عقد نكاح درآورده بود ) .
به بيان ديگر : عبد ، كارى كه مورد امضاى شارع نباشد ، انجام نداده است . مفهوم اين كلام آن است كه اگر عملى انجام دهد كه مورد امضاى شارع نباشد ، آن عمل باطل خواهد بود ، و اين دليل نمىشود كه حرمت ، مستتبع فساد است . و لذا اگر كسى با ذات العدّة يا ذات البعل نكاح كند ، چون عملى است كه امضاى شارع را ندارد ، باطل و فاسد است .
تازه اگر معصيت در روايت ( خواه منفى و خواه مثبت ) بهمعناى معصيت تكليفى باشد ، لازم مىآيد كه معصيت مولا ، حرمت تكليفى داشته باشد ، يعنى اطاعت او بر عبد ، واجب و مخالفتش حرام باشد ، و اين محذور دارد ، زيرا در چنين فرضى كه عبد مخالفت مولا كرده و مرتكب حرام شده ، خدا را نيز معصيت كرده است ، و حال آنكه در روايت تصريح شده كه عبد ، خدا را معصيت نكرده است .
به عبارت ديگر : اگر در مورد روايت ، معصيت مولا ، حرمت تكليفى داشته باشد ،