2 - معناى غير اصطلاحى ( ارشادى ) : كراهت بهمعناى غير اصطلاحى كه از احكام تكليفيّه نمىباشد ، عبارت است از : « اقليّت ثواب » ، يعنى اگرچه در فعل ، مفسده نمىباشد امّا ثواب و مصلحتش كم است و به بيان ديگر : فعل خوبى است كه از آن ، خوبتر هم وجود دارد . « 1 »
مصنّف بعد از ذكر اين دو معنى مىگويد :
نهى در « لا تصلّ فى الحمام » ارشادى و بهمعناى دوم كراهت است ، يعنى ارشاد است به اينكه اگر نماز در حمّام خوانده شود ، مقدارى از مصلحت و ثوابش كم مىشود ، نه اينكه مفسدهء غالبه دارد ( مثلا اگر نماز در خانه ، صددرجه مصلحت داشته باشد ، نماز در حمّام ، نود درجه مصلحت دارد . )
و به بيان ديگر : چون نماز معراج مؤمن و . . . است ، نهى مزبور ارشاد به اين معنا دارد كه چرا نماز با اين اهميّت را در جايى مثل حمّام مىخوانى تا ثوابش كم شود ، و لذا اگرچه نماز در حمّام ، خوب است ، امّا بهتر از آن ، نماز در خانه يا مسجد است .
وقتى معلوم شد كه نهى مزبور ، ارشادى و بهمعناى كراهت غير اصطلاحى است ، اشكال ندارد كه با امر مولوى جمع شود زيرا در اين صورت با فرض اينكه كراهت ، حكمى از احكام خمسه نيست ، اجتماع دو حكم متضادّ لازم نمىآيد . ولى اگر نهى به معناى كراهت اصطلاحى باشد ، با امر ، جمع نمىشود ، زيرا در اين صورت با فرض اينكه كراهت يكى از احكام خمسه و در مقابل ساير احكام ( از جمله امر و وجوب ) است ، لازم مىآيد دو حكم متضادّ ، اجتماع نمايند .
توضيح بيشتر - اگر - مثلا - طبيعت و كلّى صلاة را لحاظ كنيم ، مىبينيم سه
هامش
( 1 ) . مستحبّ نيز مانند مكروه ، دو معنا دارد : 1 - معناى اصطلاحى و آن عبارت است از عملى كه داراى مصلحت غالبه است ولى در حدّ وجوب نمىباشد . 2 - معناى غير اصطلاحى و آن عبارت است از اكثريّت ثواب .
اباحه نيز دو معنا دارد : 1 - معناى اصطلاحى كه يكى از احكام تكليفيّه است و آن عبارت است از مساوى بودن مفسده و مصلحت در فعل . 2 - بهمعناى غير اصطلاحى و آن عبارت است از « لا أقليّة الثواب و لا أكثريّته » .