ديد از دليل واجب استفاده مىشود يا نه ؟
مصنّف مىگويد : از دليل واجب ، نمىتوان استفاده كرد كه بايد عمل در خارج وقت ، انجام گيرد ، بلكه دليل از اين جهت ، لسان ندارد .
« عقد سلبى » عبارت است از اينكه : عمل نبايد در خارج وقت خود ، انجام شود .
مصنف مىگويد : شايد بتوان ادّعا كرد كه دليل واجب بر اين عقد سلبى ، دلالت دارد ، يعنى دلالت مىكند كه در خارج وقت ، نياز به انجام عمل نباشد .
پس در عقد سلبى ، ممكن است كسى ادّعا كند كه چون واجب ، موقّت است ، دليل آن ظهور دارد كه عمل در خارج وقت ، وجوب ندارد . امّا در عقد ايجابى دوم ظهور ندارد كه در خارج وقت بايد انجام شود .
به عبارت ديگر : بعد از گذشت وقت ، اگر نگوييم كه امر به موقّت ، دلالت بر عدم امر به آن در خارج وقت ( از باب قضاء ) دارد ، لااقلّ اين مقدار مسلّم است كه بر امر به آن در خارج وقت دلالت ندارد ، و لذا در اين صورت ، قضاء ، تابع امر جديد است .
نظر مصنّف در توقيت به دليل منفصل ( نعم لو كان . . . )
اگر توقيت به دليل منفصل ، ثابت شد ( يعنى دو دليل فرض شود ، كه يكى بر اصل وجوب و ديگرى بر وقت وجوب ، دلالت كند ) ، چهار صورت براى آن قابل تصوير است كه به ترتيب زير است :
1 - دليل وجوب ، اطلاق و دليل توقيت ، اهمال دارد .
2 - دليل وجوب ، اهمال و دليل توقيت ، اطلاق دارد .
3 - دليل وجوب و توقيت ، اطلاق دارد .
4 - دليل وجوب و دليل توقيت ، اهمال دارد .
قبل از آنكه صور چهارگانه را مورد بررسى قرار دهيم ، لازم است بهمعناى اطلاق و اهمال دليل وجوب و دليل توقيت ، اشاره شود .
شرح كفاية الأصول — صفحة 468
مساهمون: الشيخ اسماعيل الصالحي المازندراني
ص٤٦٨