اقسام واجب
1 - واجب موقّت : واجبى است كه شرعا براى انجام آنوقت ، و زمان خاصّى ، معيّن شده است مانند : نماز و روزه و . . . و با ملاحظهء سعه و ضيق زمان ، دو قسم براى آن قابل تصوير است :
الف - واجب مضيّق : واجبى است كه زمان عمل آن ، به اندازهء خود عمل است ، نه كمتر و نه بيشتر ، بهطورىكه اگر عمل در آن انجام نگيرد ، زمان منقضى و عمل در خارج زمان ، واقع مىشود . مانند : روزهء ماه رمضان كه زمان امتثال آن از طلوع فجر تا مغرب است كه اگر در اين محدوده واقع نشود ، انجام آن در زمانهاى ديگر ، قضاء محسوب خواهد شد .
ب - واجب موسّع : واجبى است كه زمان عمل آن ، بيش از خود عمل است . مانند :
نماز ظهر و عصر كه زمان امتثال آن از زوال تا غروب است ، با اينكه خود عمل چند دقيقه بيشتر طول نمىكشد .
2 - واجب غير موقّت : واجبى است كه شرعا براى انجام آن ، زمان تعيين نشده است ، مانند : نماز آيات در غير مورد خسوف و كسوف .
كلّى بودن واجب موسّع ( و لا يذهب عليك . . . )
مصنّف در عبارت مذكور به اين مطلب اشاره دارد كه واجب موسّع ، كلّى و داراى افراد طولى مىباشد ، و اثبات مىكند كه تخيير بين افراد آن ، همانند تخيير بين افراد دفعى آن عقلى است نه شرعى ، توضيح مطلب : واجب موسّع ، كلّى است و همانطور كه افراد دفعى و عرضى بهحسب حالات مكلّفين دارد ، افراد تدريجى و طولى به حسب أزمان نيز دارد و تخيير بين افراد طولى ، مثل تخيير بين افراد دفعى و عرضى ، عقلى مىباشد . در اينجا لازم است به دو مثال شرعى و عرفى اشاره شود :
1 - مثال شرعى : صلاة ظهر واجب موسّع است و داراى دو نوع افراد مىباشد :
الف : دفعى و عرضى : مثل اينكه نماز ظهر با اين لباس يا آن لباس خوانده شود ، در اين مكان يا آن مكان خوانده شود و . . . .