فصل :
الأمر بالشيء هل يقتضي النّهي عن ضدّه ، أو لا ؟
فيه أقوال ، و تحقيق الحال يستدعي رسم أمور :
الأوّل : الاقتضاء في العنوان ، أعمّ من أن يكون بنحو العينيّة ، أو الجزئيّة ، أو اللّزوم من جهة التلازم بين طلب أحد الضدّين و طلب ترك الآخر ، أو المقدّميّة على ما سيظهر ، كما أنّ المراد بالضدّ هاهنا ، هو مطلق المعاند و المنافي ، وجوديّا كان أو عدميّا .
فصل پنجم : ضدّ
مصنّف در اين فصل ؛ مسئله « امر به شىء ، آيا اقتضاء نهى از ضدّش را دارد يا نه ؟ » را مطرح كرده است .
مثال معروف آن اين است كه شخص در اوّل وقت براى خواندن نماز به مسجد مىرود ، درحالىكه نجاستى را در آنجا مشاهده مىكند . شكّى نيست كه در اين صورت به ازاله نجاست از مسجد امر دارد . حال ، بحث اين است كه آيا اين امر ، نهى از ضدّ را ( كه صلاة است ) اقتضاء مىكند يا نه ؟ و به عبارت ديگر : آيا امر به ازاله ، اقتضاء مىكند كه الآن صلاة ، نهى دارد و خواندنش ممنوع است ، يا چنين اقتضايى ندارد .
مصنّف در تحقيق اين مسئله ، چند امر را بهعنوان مقدّمه ، بيان مىكند .
امر اوّل : مفهوم اقتضاء و مفهوم ضدّ
مصنّف در اين امر به معنا و مفهوم اقتضاء ، اشاره دارد و مىگويد :
مقصود از اقتضاء يكى از انواع سهگانه زير است :
1 - اقتضاء بر وجه عينيّت
يعنى امر به شىء ، عين نهى از ضدّ باشد . مثلا امر به ازاله ، عين نهى از ترك ازاله باشد ( بنا بر اينكه مقصود از ضدّ ، ضدّ عام - ترك - باشد ) يا اينكه امر به ازاله ، عين نهى از