إذ يكشف . . .
مصنّف با اين عبارت به تعليل « لا اشكال » اشاره دارد ، به اين بيان : از واجب بودن مثل غسل شب كه مقدّمه براى صحّت روزهء مستحاضه است ، به طريق كشف انّى « 1 » ، مىتوان گفت كه ذى المقدّمه ( روزهء روز بعد ) نيز همينالان ( در زمان وجوب مقدّمه ) وجوب دارد ، و آنچه كه متأخّر است ، زمان اتيان واجب مىباشد نه زمان وجوب آن . و در تأخّر زمان واجب و اتيان مقدّمه قبل از اتيان واجب ، محذورى نمىباشد .
و لو فرض العلم . . .
مصنّف در اين عبارت به اين نكته اشاره دارد كه كشف انّى در بعض صور ، مورد قبول است ، و لذا مىگويد : در صورتى از طريق وجوب مقدّمه ، كشف انّى نسبت به وجوب ذى المقدّمه قبل از وقت ، صورت مىگيرد كه دليل بر عدم وجوب ذى المقدّمه ، موجود نباشد ، و گرنه مقدّمه ، وجوب غيرى معلولى نخواهد داشت تا وجوب ذى المقدّمه از راه « انّ » كشف شود ، بلكه اگر فرضا در موردى ، دليل باشد كه فلان واجب ( ذى المقدّمه ) ، وجوب فعلى ندارد و درعينحال مقدّمهاش واجب است ، در اينجا ، مقصود ، « وجوب نفسى تهيّئى » مقدّمه است نه وجوب غيرى . يعنى لازم است مكلّف قبل از آنكه ذى المقدّمه ، واجب شود ، خود را آماده كند تا هنگام وجوب آن ، جاهل و غافل نباشد كه در نتيجه واجب ، فوت شود ، مانند « تعلّم احكام » نسبت به واجبى كه هنوز وقت وجوب آن نرسيده است . در اين صورت اگر دليل بر وجوب تعلّم رسيده باشد ، ناگزير بر وجوب نفسى تهيّئى حمل خواهد شد . « 2 »
نتيجه : در اين موارد ( كه مقدّمه پيش از ذى المقدّمه ، وجوب دارد ) محذورى نيست ، زيرا چنين مقدّمهاى يا وجوب غيرى مقدّمى دارد و كشف انّى مىشود كه
هامش
( 1 ) . توضيح كشف انّى : در كشف انّى از معلول به علّت پى برده مىشود . در اينجا وجوب ذى المقدّمه ، علّت و وجوب مقدّمه ، معلول است . حال اگر مقدّمه واجب باشد ، معلوم مىشود كه قبل از آن ، ذى المقدّمه ، واجب شده است .
( 2 ) . چنانچه محقق اردبيلى و صاحب مدارك در بعض موارد ، وجوب مقدّمه را نفسى تهيّئى مىدانند ، و برخى هم معتقد به وجوب عقلى ارشادىاند .