معنى ندارد .
2 . يا آن علّت سابق الآن موجود نيست كه در نتيجه نمىتوان به يقين سابق در زمان لاحق عمل كرد . لذا عمل به يقين سابق تنها در صورتى ميسّر مىشود كه شارع مقدّس ، فرد را نسبت به آن متعبّد كند . بنابراين استصحاب ، امرى عقلايى نبوده بلكه امرى تعبّدى است .
احتمال دوّم : طبق اين نظر ، جملهء « فانّه على يقين من وضوئه » جواب شرط است .
اخباريون از جمله افرادى هستند كه اين احتمال را اختيار كردهاند . در نتيجه ، اين روايت را كه بر حجّيّت استصحاب اقامه شده است ، فقط در باب وضو حجّت مىدانند .
ايشان براى قيد « من وضوئه » در جمله « فانّه على يقين من وضوئه » خصوصيّت قائل بوده و اين جمله « 1 » را قرينه مىگيرند بر اينكه الف و لام در « اليقين » موجود در جملهء « و لا ينقض اليقين بالشك ابدا » ، الف و لام عهد ذكرى است نه الف و لام جنس ، و اينكه منظور از يقين در « و لا ينقض اليقين بالشك ابدا » ، طبيعت و جنس يقين نيست ؛ بلكه مراد ، يقين به وضو و يقين به طهارت است . در نتيجه قائل مىشوند كه نمىتوان استصحاب را به عنوان يك قاعدهء كلّى در همه جاى تسرّى داد بجز مورد وضو كه آن را مىپذيرند .
شيخ انصارى نيز نظر ايشان را در مورد الف و لام عهد ذكرى مىپذيرد .
از جمله افراد ديگرى كه احتمال دوّم را پسنديده و جملهء « فانّه على يقين من وضوئه » را جواب شرط دانستهاند ، مرحوم ميرزاى نائينى ( ره ) و پيروان ايشان هستند كه از نظر ايشان علّت جزاء ، فقط كبراى كلّى « و لا ينقض اليقين بالشك ابدا و لكنّه ينقضه بيقين آخر » است .
در حالى كه اخباريون جملهء « و لا ينقض اليقين بالشك ابدا و لكنّه ينقضه بيقين آخر » را عطف بر جملهء جواب و تفسير آن مىدانند .
نقد و بررسى احتمال دوّم ( توسط مرحوم آخوند « ره » )
مرحوم آخوند ( ره ) احتمال دوّم ؛ يعنى نظر اخباريون را نمىپذيرد و مىگويد كه در صورتى مىتوان قائل شد كه جملهء « فانّه على يقين من وضوئه » جواب شرط و جملهء جزاء است كه بگوييم امام ( ع ) از جملهء خبرى « فانّه على يقين من وضوئه » معناى انشايى را اراده كرده است .
هامش
( 1 ) - جملهء « فانّه على يقين من وضوئه »