صورتى چرت زدن ناقض وضو مىشود كه علاوه بر چشم ، قلب و گوش انسان هم به خواب بروند و انسان كاملا هوشيارىاش را از دست بدهد .
2 - 2 . شقّ دوّم
زراره مىگويد : از حضرت پرسيدم كه اگر به گونهاى به خواب رود كه متوجه تكان خوردن شيئى در كنارش نشود ، آيا وضويش باطل مىشود ؟
حضرت فرمودند : خير . مگر آنكه يقين پيدا كند كه خوابيده بوده است و امر بيّنى بيايد كه او به اين مرحله رسيده است . پس ، اين مرتبه از خواب « 1 » نيز به تنهايى ناقض وضو نخواهد بود . مگر آنكه برايش يقين حاصل شود كه چشم و گوش و قلب او در خواب بودهاند .
سپس امام ( ع ) در ادامه مىافزايند كه « و الّا فإنّه على يقين من وضوئه » .
احتمالات مطرح شده در شقّ دوّم روايت
در مورد معناى جمله « فانّه على يقين من وضوئه » و اينكه در اين جملهء شرطيه ، جزاى شرط چيست ، چند احتمال مطرح شده است :
احتمال اوّل : اين احتمال ، مختار مرحوم آخوند ( ره ) است .
ايشان ، معتقد است كه « الّا » در اصل « ان لا » بوده و جمله ، جملهء شرطيه و جزاى شرط ، جملهء « لا يجب عليه الوضوء » و در تقدير است ، و جمله « فإنّه على يقين من وضوئه » علّت اين جزاى محذوف است .
به اين بيان كه امام ( ع ) در اين روايت ، در صدد بيان علّت عدم وجوب وضو است .
حضرت مىفرمايد : « و الّا » ؛ يعنى اگر يقين به حصول نوم ناقض وضو پيدا نكند ، وضويش باطل نشده و نيازى به وضو گرفتن ندارد ؛ چرا كه « فانّه على يقين من وضوئه » ؛ يعنى او نسبت به وضوى سابقش يقين دارد . سپس حضرت در ادامه ، يك كبراى كلّى را مطرح مىكند كه « و لا ينقض اليقين بالشّك ابدا و لكنّه ينقضه بيقين آخر » ؛ يعنى اساسا يقين سابق ، با شك در بقاء از بين نمىرود و لذا فرد نبايد به شك خود اعتنا كند ؛ چرا كه شك ، توانايى آن را ندارد كه يقين سابق را از بين ببرد ، ولى اگر يقين سابق ، مبدّل به يقين ديگرى شود ، بايد برطبق يقين جديد عمل شود . در واقع يقين بر خلاف يقين سابق مىتواند آن را زائل كند و نه شك .
مرحوم آخوند ( ره ) معتقد است كه جملهء « لا ينقض اليقين بالشّك ابدا » يك كبراى كلّى
هامش
( 1 ) - كه به گونهاى به خواب برود كه حركت شىء در كنارش را درك نكند .