هذا مع أنّ الانصرام و التدرّج فى الوجود فى الحركة فى الأين « 1 » و غيره « 2 » إنّما هو فى الحركة القطعيّة ، و هى كون الشىء فى كل آن فى حد أو مكان ، « 3 » لا التوسطيّة و هى كونه بين المبدإ و المنتهى ، فإنّه « 4 » بهذا المعنى يكون قارّا مستمرّا . « 5 »
فانقدح بذلك أنّه لا مجال للإشكال فى استصحاب مثل الليل أو النهار و ترتيب ما لهما من الآثار . « 6 » و كذا كلّما اذا كان الشك فى الامر التدريجى من جهة الشك فى انتهاء حركته و وصوله الى المنتهى « 7 » او أنّه بعد فى البين . « 8 »
و أمّا إذا كان من جهة الشكّ « 9 » فى كمّيته « 10 » و مقداره « 11 » كما فى نبع الماء و جريانه ، و خروج الدم و سيلانه فيما كان سبب الشكّ فى الجريان و السيلان الشكّ فى أنّه بقى فى المنبع و الرحم « 12 » فعلا شىء من الماء و الدم غير ما سال و جرى منهما « 13 » - فربما يشكل فى استصحابهما حينئذ ، « 14 » فإن الشك ليس فى بقاء جريان شخص ما كان جاريا ، بل فى حدوث جريان جزء آخر شكّ فى جريانه من جهة الشك فى حدوثه ، و لكنّه
هامش
( 1 ) - حركت در آنهاى متجدّده .
( 2 ) - هر مقولهء ديگرى كه حركت بوده و غير از « أين » باشد مثل كيف ، كم ، وضع و . . . .
( 3 ) - اين تعريف مرحوم آخوند ( ره ) از حركت قطعيه صحيح نيست ؛ چون در مورد حركت در كيف هم به كار مىرود .
( 4 ) - متيقّن
( 5 ) - وقتى كه موجود قار ، مستمر شود يك واحد شخصى محسوب مىگردد زيرا « المتّصل التدريجى مساوق مع الوحدة الشخصيّة » .
( 6 ) - آثار شرعى ليل و نهار . مثل جواز افطار در ماه مبارك رمضان « أتمّوا الصيام الى الليل » يا كفّ نفس از مفطرات« كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ »( يعنى اوّل نهار ) كه مىتوان استصحاب ليل يا نهار را جارى كرد .
( 7 ) - در حركت توسطيه ، وقتى يقين حاصل شود كه حركت ، پديد آمده و شك ، در به انتها رسيدن و يا نرسيدن است . اگر به انتها رسيد ، پايان حركت و اگر نرسيد ، بقاء و امتداد همان وجود واحد مستمرّ است كه متيقّن بوده است . پس مىتوان استصحاب را جارى كرد .
( 8 ) - اينكه هنوز به انتها نرسيده و در وسط قرار گرفته ، خودش منشأ شك مىشود كه نمىدانم به منتهى رسيده يا نه ؟ كه در اين حالت از حركت توسطيه نيز ، استصحاب جارى مىشود .
( 9 ) - شك در امر تدريجى الحصول .
( 10 و 11 ) - شك در استعداد استمرار بقاء يا شك در مقتضى . مثلا شك داريم كه دو ساعت بوده يا سه ساعت كه اگر دو ساعت بوده ، به انتها رسيده و اگر سه ساعت بوده ، به انتها نرسيده است .
( 12 ) - به كار بردن مثال « رحم » در كنار « منبع » ، صحيح نيست . مرحوم مصنف ( ره ) گمان مىكند كه دم حيض در مخزنى جمع مىشود و از آنجا بيرون مىريزد ؛ در حالى كه دم حيض خونى است كه از عروق جريان دارد نه اينكه در يك جا جمع شده باشد .
( 13 ) - از رحم و از منبع .
( 14 ) - چون شك ، در مقتضى و استعداد بقاء است .