الرابع : أنّه لا فرق فى المتيقّن « 1 » بين أن يكون « 2 » من الأمور القارّة « 3 » أو التدريجيّة « 4 » الغير « 5 » القارّة ، فإنّ الأمور الغير القارّة و إن كان وجودها « 6 » ينصرم « 7 » و لا يتحقّق منه جزء إلّا بعد ما انصرم منه جزء و انعدم ، « 8 » إلّا أنّه ما لم يتخلّل فى البين العدم ، « 9 » بل و إن تخلّل بما لا يخلّ بالاتّصال عرفا و إن انفصل حقيقة ، « 10 » كانت باقية « 11 » مطلقا « 12 » أو عرفا ، « 13 » و يكون رفع اليد عنها « 14 » مع الشك فى استمرارها « 15 » و انقطاعها « 16 » نقضا ، « 17 » و لا يعتبر فى الاستصحاب بحسب تعريفه و أخبار الباب و غيرها « 18 » من أدلّته « 19 » غير صدق النقض و البقاء كذلك قطعا . « 20 »
هامش
( 1 ) - در باب استصحاب
( 2 ) - متيقّن
( 3 ) - امور دفعى الوجود كه داراى قرار و ثبات در عالم وجود باشند .
( 4 ) - امور تدريجى الوجود كه قرار و ثباتى در عالم وجود و عالم خارج ندارد .
( 5 ) - جاى تعجب است كه مرحوم آخوند ( ره ) بر سر كلمه « غير » ، ال آورده است . در حالى كه در ادبيات عرب ، ال بر سر « غير » نمىآيد و بايد مىگفتند « التدريجية غير القارة » .
( 6 ) - امور غير قارّه
( 7 ) - از بين مىرود .
( 8 ) - در موجود غير قار كه يا زمان است و يا زمانى ( كه در هر حال هر دو گرفتار زمان هستند ) ، لا يعقل است كه جزئى موجود شود مگر آنكه جزء قبلى معدوم شود ؛ چون حقيقت زمان ، عبارت است از مجموع حركت و اينكه هرآن ( لحظه ) محفوف به دو عدم باشد .
( 9 ) - به شرط اينكه تدرّج در وجود ، مستمر باشد و تخلّل و توقّفى در وسط پديد نيايد . به عنوان مثال مادامىكه فرد در حال راه رفتن است ، وجود واحد مستمرّ است . با كمى نشستن ، آن وجود مستمرّ قطع مىشود .
( 10 ) - گاهى انفصال در استمرار ، حقيقتا و بالدّقة العقلية صورت مىگيرد ؛ ولى عرف ، آن را انفصال و تخلّل عدم نمىداند و اين تخلّل جزئى ، سبب قطع استمرار وجود نمىشود .
( 11 ) - متيقّن سابق ، بقاء دارد ؛ چرا كه بقاى او به استمرار در تدرّج است .
( 12 ) - مطلقا يعنى حقيقتا و بالدّقة العقلية .
( 13 ) - به نظر استاد ، نيازى به آوردن كلمهء « عرفا » نبود و همان كلمه « مطلقا » كفايت مىكرد . يعنى « سواء بالدّقة العقلية او بالمسامحة العرفية » ( مصحّح ) .
( 14 ، 15 و 16 ) - از امور غير قارّه .
( 17 ) - عدم اعتنا به يقين سابق ( استمرار در تدرّج ) ، با شك در استمرار يا انقطاع امور غير قارّه ، قطعا نقض يقين با شك لاحق خواهد بود ؛ چون يقين به حدوث وجود دارد و شك در ارتفاع آن موجود واحد مستمر . لذا ادلّهء استصحاب اعم از روايت ، اجماع ، بناى عقلاء و . . . آن را شامل مىشود .
( 18 ) - غير از اخبار باب .
( 19 ) - از ساير ادلّهء استصحاب مثل اجماع ، بناى عقلاء و . . . .
( 20 ) - هم حقيقتا و بالدّقة العقلية و هم عرفا .