گذشته زيد حيات داشته و يا فلان آب ، طاهر بوده و اكنون در آن شك داريم ، آن را استصحاب مىكنيم .
2 - كلّى باشد ، يعنى قدر مشترك بين دو يا بيشتر از موضوعات يا احكام باشد . اين قسم خود بر چند قسم است :
اوّل - جامع بين دو فرد يا بيشتر از موضوعات يا احكام در ضمن يك فرد وجود گرفته است و اكنون در بقاى آن شك داريم ، از اين جهت كه نمىدانيم آن فرد كه كلّى در ضمن آن وجود گرفته آيا هنوز باقى است يا از بين رفته است ؟ مثلا مىدانيم كه انسان در ضمن زيد وجود گرفته ولى نمىدانيم كه هنوز باقى است يا خير ؟ از اين جهت كه نمىدانيم زيد هنوز باقى است يا از بين رفته است ؟ در اين صورت به يقين ، استصحاب كلّى مانند استصحاب فرد جارى است البته به شرط اينكه كلّى خود ، اثر يا موضوع صاحب اثر شرعى باشد .
دوم - جامع به يقين در ضمن وجود فردى وجود گرفته است ولى اكنون در بقاى آن شك داريم از اين جهت كه نمىدانيم كلّى در ضمن فردى وجود گرفته كه به يقين آن فرد از بين رفته است و يا در ضمن فرد ديگرى وجود گرفته كه به يقين و يا لااقل احتمالا هنوز آن فرد باقى است مثلا مىدانيم كه انسان در ضمن زيد يا عمرو وجود گرفته ولى نمىدانيم كه در ضمن زيد وجود گرفته كه به يقين از بين رفته است و يا در ضمن عمرو كه يقينا يا احتمالا هنوز باقى است . در اين قسم صاحب كفايه در جريان استصحاب كلّى اشكالاتى كرده و از آنها پاسخ گفته است . بالاخره در پايان گفته است : در اين قسم هم بدون اشكال ، استصحاب كلّى جريان دارد .
سوم - كلّى به يقين در ضمن فردى وجود گرفته و به يقين آن فرد از بين رفته است ولى در عين حال ، احتمال بقاى كلّى را مىدهيم از اين جهت كه احتمال مىدهيم مقارن با وجود فرد مذكور يا مقارن با ارتفاع آن ، فرد ديگرى به جاى آن نشسته كه كلّى در ضمن اين فرد هنوز باقى است مثلا مىدانيم به وجود زيد در خانه ، انسان هم وجود گرفته است و مىدانيم زيد از خانه خارج شده ولى احتمال مىدهيم مقارن با وجود زيد و يا مقارن با خروج او ، عمرو در خانه داخل شده و بالنتيجه هنوز انسان در خانه باقى است . آيا در اين صورت استصحاب بقاى انسان در خانه جارى است يا خير ؟ و يا در صورت احتمال
ادوار اصول فقه — صفحة 268
مساهمون: ابو القاسم گرجى
ص٢٦٨