در معناى آنها حتى عموم و ارسال و يا عدم لحاظ شىء اخذ نشده است زيرا اگر در معناى آنها عموم و ارسال اخذ شده باشد بدون تجريد از اين قيد بر افراد خود صادق نمىباشند در حالى كه بدون شك بدون تجريد بر افراد خود صادق هستند و اگر در معناى آنها عدم لحاظ شىء ، اخذ شده باشد در اين صورت كلّى عقلىاند و جز در ذهن جاى ندارند و بر افراد خارجى صادق نخواهد بود .
در باب علم جنس مانند : اسامه از مشهور نقل كرده است كه براى طبيعت من حيث هى با قيد تعيّن ذهنى وضع شده است و لذا با آن ، معاملهء معرفه مىشود ، ولى خود گفته است : موضوع له علم جنس مانند اسم جنس ، صرف معنى است بدون لحاظ هيچ قيدى با آن و تعريف آن مانند تأنيث مؤنّث لفظى ، تعريف لفظى است و الّا اگر تعيين ذهنى در آن ، قيد شده باشد كلّى عقلى است و بدون تصرّف و تأويل بر افراد خارجى صادق نخواهد بود در حالى كه چنانكه پنهان نيست بدون تأويل بر افراد خارجى صادق است . « 1 »
26 - در مورد تعبّد به غير علم ، صاحب رسائل و كفايه اشكالهايى ذكر كردهاند كه از آن جمله است :
1 - اجتماع مثلين ، در صورتى كه حكم واقعى مثلا ايجاب يا تحريم باشد حكم ظاهرى هم به همان ايجاب يا تحريم منتهى شود .
2 - اجتماع ضدين ، در صورتى كه حكم واقعى ، مثلا : وجوب باشد و حكم ظاهرى تحريم . در همين صورت از لحاظ ديگرى نيز اجتماع ضدين لازم مىآيد ، چه اگر حكم واقعى وجوب باشد عمل ، داراى مصلحت و مورد ارادهء شارع مقدّس است در صورتى كه به موجب حكم ظاهرى كه تحريم است عمل ، داراى مفسده و مورد كراهت شارع است .
3 - طلب ضدين ، در صورتى كه حكم واقعى ، وجوب يكى از ضدين ، مثلا نماز ظهر روز جمعه باشد و حكم ظاهرى ، وجوب ضد ديگر ، مثلا نماز جمعه . « 2 »
صاحب كفايه به اين اشكالها پاسخ گفته است به اينكه در مورد احكام ظاهريه
هامش
( 1 ) - آخوند خراسانى ، كفاية الاصول ، چاپ تهران با حاشيهء مشكينى ، ج 1 ، ص 376 .
( 2 ) - شيخ انصارى ، رسائل ، چاپ تهران محشى ، ص 45 . . . آخوند خراسانى ، كفاية الاصول ، چاپ تهران با حاشيهء مشكينى ، ج 2 ، ص 25 .