معروف بين شيعه ، عدم تواتر قرائات است بلكه گفتهاند يا از اجتهاد قارى ناشى شده و يا آن را از طريق آحاد به دست آورده است . همين قول را محقّقان اهل سنّت نيز پذيرفتهاند و چهبسا همين قول بين اهل سنّت اشتهار داشته باشد . براى تحقيق در اين باره لازم است به چند مطلب اشاره شود :
يكم ) تمام مذاهب و فرق اسلامى اتّفاق عقيده دارند كه راه ثبوت قرآن ، منحصر است به تواتر ؛ چرا كه قرآن ، اساس دين و بزرگترين معجزهء رسول اللّه ( ص ) است . به اين سبب ، دواعى نقل آن از آن حضرت بسيار است و چنين چيزى جز از طريق تواتر نمىتواند نقل شود و چنانچه به طريق آحاد نقل گردد ، نفس نقل آن به طريق آحاد ، دليل است بر كذب آن .
دوم ) قرّاء عشر كه ادعاى تواتر قرائت آنان شده عبارتند از :
1 . ابو عمران ، عبد اللّه بن عامر يحصبى دمشقى ( متوفّاى 118 ه ق ) كه راويان قرائت او عبارتند از : هشام بن عمار ( متوفّاى 245 ه ق ) و ابن ذكوان ( متوفّاى 242 ه ق ) .
2 . عبد اللّه بن كثير مكى ( متوفّاى 120 ه ق ) . راويان قرائت او عبارتند از : احمد بن محمد بزّى ( متوفّاى 250 ه ق ) و محمد بن عبد الرحمن بن قنبل ( متوفّاى 291 ه ق ) .
3 . ابن ابى النجود عاصم بن بهدله اسدى كوفى ( متوفّاى 127 يا 128 ه ق ) كه راويان قرائت او عبارتند از : حفص بن سليمان اسدى ( متوفّاى 180 ه ق ) و ابو بكر بن عياش ( متوفّاى 193 يا 194 ه ق ) .
4 . ابو عمرو زبان بن العلاء مازنى بصرى ( متوفّاى 154 ه ق ) . راويان بهواسطهء او عبارتند از : حفص بن عمر ( متوفّاى 246 ه ق ) و ابو شعيب صالح بن زياد ( متوفّاى 261 ه ق ) .
5 . ابو عماره حمزة بن حبيب كوفى ( متوفّاى 156 ه ق ) كه دو راوى به واسطهاش عبارتند از : خلف بن هشام ( متوفّاى 229 ه ق ) و خلّاد بن خالد ( متوفّاى 220 ه ق ) .
6 . نافع بن عبد الرحمن مدنى ( متوفّاى 169 ه ق ) . راويان بلاواسطه او عبارتند از : عيسى بن مينا معروف به قالون ( متوفّاى 220 ه ق ) و عثمان بن سعيد ورش ( متوفّاى 197 ه ق ) .
7 . على بن حمزه كسائى كوفى ( متوفّاى 189 ه ق ) . راويان بدون واسطهء او عبارتند از :
ليث بن خالد بغدادى ( متوفّاى 240 ه ق ) و حفص بن عمر دورى ( متوفّاى 246 ه ق ) .
8 . خلف بن هشام ( متوفّاى 229 ه ق ) . خلف در قرائت ، مذهب حمزه را اخذ كرد ولى در مواردى با او مخالفت كرد . راويان او عبارتند از : اسحاق بن ابراهيم مروزى
ادوار اصول فقه — صفحة 230
مساهمون: ابو القاسم گرجى
ص٢٣٠