و قد ينزّل المجهول : برعكس آنچه قبلا در تنزيل معلوم بمنزله مجهول گفته شد . گاهى مجهول و مبهم را بمنزله معلوم قرار ميدهيم .
و اين بخاطر آن است كه مىخواهيم بفهمانيم كه آن امر بسيار آشكار و روشن است و در اين مورد از انّما استفاده مىشود . چنان كه خداوند متعال از قوم يهود نقل مىكند « انّما نحن مصلحون » ( 1 ) مصلح بودن يهود امرى مجهول بلكه غير قابل قبول است . امّا ادعاى مصلح بودن كردند و گفتند اين مطلبى روشن و آشكار است . لذا با انّما آوردند . و به همين جهت در جواب آنها گفته « الا انّهم هم المفسدون » با تأكيد فراوان ، يعنى اينطور نيست كه آنها مصلح باشند بلكه مفسدند و حتما مفسدند .
ادات تأكيد عبارتند از : 1 - جمله اسميّه كه دلالت بر ثبوت و دوام دارد .
2 - خبر كه معرفه آمده و اين دلالت بر حصر دارد چنان كه در باب مسند گفته شد . 3 - ضمير فصل بين انّ و خبر آن فاصله شده كه تأكيد همين معنى را مينمايد . يعنى ضمير فصل براى معنى حصر است . 4 - ابتداى كلام با كلمه « الا » شروع شده براى آنكه بفهماند مضمون خبر داراى عظمت است . يعنى اينكه ميگويند ما مصلح هستيم . نبايد كوچك شمرده شود . اينها دروغگو و كذّابند . مطلب از اينها بالاتر است . بلكه اينها خيلى هم مفسدند . 5 - تأكيد به انّ . 6 - بعد از اينهمه باز خداوند آنها را با جمله « و لكن لا يشعرون » سرزنش و سركوب نموده .
[ موارد استعمال انّما ]
و مزيّة انّما على العطف : برترى انّما نسبت به عطف از اين جهت است كه از « انّما » دو حكم نفى و اثبات باهم استفاده مىشود . بخلاف عطف كه اوّل اثبات را مىفهماند و سپس نفى را مانند « زيد قائم لا قاعد » يا اول نفى را مىفهماند و بعد اثبات را مانند « ما زيد قائما بل قاعدا » .