شارح جواب ميدهد وقتى ميگويند حصر فاعل بر مفعول يا حصر مفعول بر فاعل بتقدير مضاف است يعنى حصر فعل مسند بفاعل بر مفعول . يا حصر فعل متعلق بمفعول بر فاعل . فعل مسند بفاعل وصف است و مفعول ذات و نيز فعل متعلق بمفعول وصف است و فاعل ذات .
بنابراين رجوع مينمايد يا بحصر صفت بر موصوف يا بحصر موصوف بر صفت . و اقسام قصر حقيقى و غيرحقيقى ، افراد و قلب و تعيين در آن جارى مىشود .
و قلّ اى جاز : تقديم مقصور عليه با الّا بر مقصور جايز است مشروط برآنكه تركيب ادات با مقصور عليه بهم نخورد . مانند آنكه در حصر فاعل بر مفعول بگوئيم « ما ضرب الّا عمرا زيد » و در حصر مفعول بر فاعل بگوئيم « ما ضرب الّا زيد عمرا » در صورتى كه تركيب ادات با مقصور عليه به هم بخورد تقديم مقصور عليه صحيح نيست چنان كه در « ما ضرب زيد الا عمرا » بگوئيم « ما ضرب عمرا الّا زيد » كه مىبايست « الّا عمرا » به همين هيئت و تركيب مقدم ميشد . ولى اينطور نشده بلكه « عمرا الّا » مقدم شده و اينكه اين گونه تقديمى جايز نيست بخاطر اينست كه معنى و مقصود برعكس مىشود . زيرا منظور ما حصر مفعول بوده . ولى در مثال « ما ضرب عمرا الّا زيد » فاعل حصر شده .
و انّما قلّ تقديمهما : تقديم مقصور عليه با الّا جايز بود بطور ندرت و قلّت نه بطور كثرت و شيوع . زيرا لازم ميآيد قبل از تمام شدن صفت حصر بيآيد چنان كه در مثال « ما ضرب عمرا الا زيد » حصر شده وصف مضروبيّت عمرو در زيد . و اگر مقصور عليه مقدم شود و بگوئيم « ما ضرب الا زيد عمرا » قبل از اتمام وصف حصر آمده . وصف
آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — صفحة 65
مساهمون: احمد امين شيرازى
ص٦٥