[ انواع ايجاز ]
و ايجاز الحذف : دومين قسم ايجاز ، ايجاز حذف است و اين جمله عطف بر ايجاز قصر است . آنچه كه از جمله حذف شده باشد يا جزء جمله است مانند مضاف ، موصوف ، وصف ، شرط ، و . . . يا جمله است . گاهى ممكن است محذوف بيشتر از يك جمله باشد .
آنجا كه جزء جمله مضاف باشد و حذف گردد مانند
« وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ . »
كه در اصل اهل قريه بوده . در اين آيه احتمال دومى است كه مراد از قريه اهل قريه باشد بطور مجاز بعلاقه حالية و محلّية . و احتمال سومى نيز هست بنابر آنكه قريه مشترك بين مكان و اهل باشد . بنابر دو احتمال اخير آيه ايجاز حذف ندارد .
آنجا كه موصوف محذوف باشد مانند قول عرجى به سكون راء انا ابن جلا . . . شاهد بر « جلا » است كه جمله است و صفت براى محذوف قرار گرفته و در اصل انا بن رجل جلا بوده است . موصوف « رجل » حذف شده . طلاع الثنايا بجرّ عطف است بر جلا . اگر برفع خوانده شود عطف بر ابن است . « جلا » ممكن است لازم باشد بمعنى انكشف امره و ممكن است متعدى باشد بمعنى كشف الامور .
و معنى شعر اينطور است : منم پسر مردى كه كاشف امور است . هر زمان كه عمامه را از سر بر زمين گذارم مرا مىشناسى . يعنى بجاى عمامه كلاهخود بر سر گذارم .
در مصرع دوم احتمال ديگرى است و آن اينكه منظور از عمامه ، عمامه حرب باشد . يعنى هنگامى كه عمامه « كلاهخود » بسر بگذارم مرا خواهى شناخت كه چكارهام . بنابراين عمامه بمعنى دستار نيست بلكه بمعنى كلاهخود است .