مسوّغات الابتداء بالنكرة
متن لم يعوّل المتقدّمون في ضابط ذلك إلّا على حصول الفائدة ، و رأى المتأخّرون أنّه ليس كل أحد يهتدي إلى مواطن الفائدة . . .
شرح يكى ديگر از احكام مهم و كثيرة الدوران كه بسيار در علم نحو پيرامون آن بحث شده و در عبارات مورد استفاده بسيار بوده و كاربرد فراوان دارد ، حكم مسألهء جواز ابتداء به نكره و شرايط آن است . در آغاز بايد دانست : اصل اولى در مبتدا اين است كه بايد معرفه باشد و ابتداء به نكره در جمله اسميه جايز نيست ، زيرا بايد آن موضوعى كه دربارهء آن خبر مىدهيم ، براى مخاطب و شنوندگان معلوم و معرفه باشد ، زيرا خبر از موضوع ناشناخته ، فائدهاى ندارد . لكن اگر نكره از ابهام و ناشناختگى شديد خود به واسطهء قراينى و اسبابى بيرون بيايد و تخصيص بخورد و مقدارى از ابهام آن رفع شود ، به طورى كه خبر از آن ، ديگر خبر از شىء مبهم شديد نباشد ، در اين صورت اخبار از آن مفيد فايده است و آن نكره مخصصه نيز جواز مبتدا شدن را دارا مىگردد .
بحثى كه در اينجا مطرح است اين است كه چه عوامل و قراينى باعث صحت مبتدا شدن نكره مىباشد و نكره را داراى صلاحيت مبتدا واقع شدن مىگرداند ، كه در اصطلاح نحويين اين اشياء و قراين را مسوّغات ابتداء به نكره ، يعنى مجوّزات ابتداء به نكره گويند . علماى نحو متقدّم مانند سيبويه « 1 » در بيان
هامش
( 1 ) - حاشية الصبان : 1 / 204 .