شرايط مبتدا بودن را دارا هستند ، جمله شرط را نيز به عنوان متمم خود لازم ندارد و ثانيا جمله شرط نيز داراى شرايط خبر ، مانند وجود ضمير رابط مىباشد . بنابراين مقتضى و شرايط خبر واقع شدن جمله شرط وجود دارد پس در مثال « من يقم أقم معه » ، « من » مبتدا و « يقم » خبر است زيرا علاوه بر آن دلائل مذكور در قبل ، جملات شبيه به « من يقم » نيز به صورت مبتدا و خبر تركيب مىشود مانند « كلّ من الناس يقوم » كه تقريبا با جمله شرط قبل داراى معناى واحدى است .
بنابراين همانطور كه در اين جمله « كل من الناس » مبتدا گرفته مىشود « من » نيز كه معنايى شبيه « كلّ من الناس » دارد در آن جمله مبتدا گرفته مىشود و همانطور كه در اين مثال « يقوم » خبر است ، در آن مثال « يقم » نيز بايد به عنوان خبر تركيب كرد . اين قول سيوطى « 1 » است .
2 - جمله جواب خبر باشد زيرا اوّلا همانطور كه خبر جزيى از جمله اسميه است كه فايدهدار بودن كلام با آن تمام و كامل مىشود ، جمله جواب نيز صحت سكوت كلام ، منوط به ذكر آن است ، ثانيا : علماى نحو واجب دانستهاند كه بايد ضميرى در جواب باشد كه عود به اسم شرط كند كه اين خود كاشف از اين است جمله جواب خبر است زيرا جمله خبر بايد در آن ضمير باشد ، و ثالثا : در جملات مشابه جمله شرطيه ، شبه جواب خبر گرفته مىشود ، مانند : « الذي يأتيني فله درهم » كه به اين جمله اسميه ، جمله اسميه شبه شرط و جواب گفته مىشود و « الذى » مبتدا بوده و « يأتيني » صله و شبه جمله شرط و « له درهم » جمله خبر و شبه جواب است و همانطور كه در اين جمله ، شبه جواب ، خبر دانسته مىشود ، در جمله اصلى شرط و جواب نيز بايد جمله جواب خبر دانسته شود .
نكته : شايان ذكر است كه هرگاه مبتدا در جمله اسميه از اسماء عموم مثل « كل » و يا اسماء مبهم مثل موصولات باشد ، و معناى مبتدا در خارج و عالم وجود علت تحقيق خبر در واقع باشد ، بر خبر فاء رابط جواب به شرط داخل مىشود زيرا آن مبتدا همانند ادات شرط با جمله شرطيه است و خبر نيز همانند جواب است و
هامش
( 1 ) - همع الهوامع : 2 / 64 .