خود شده و « يعلم » را نيز از عمل نصب لفظى بر مفعول باز داشته است و محل كل جمله « أيّ منقلب ينقلبون » منصوب مىباشد كه سد مسد دو مفعول « يعلم » است .
التاسع : نهمين اثرى كه مضاف از مضافاليه كسب مىكند ، صدارت طلبى است و آن در وقتى است كه مضافاليه صدارت طلب باشد ، و در اين موقع واجب است تمامى احكام مضافاليه صدارت طلب به مضاف داده شود ، به همين جهت در مثال « غلام من عندك ؟ » واجب است كه مبتدا « غلام » مقدّم باشد زيرا به واسطه اضافه به « من » استفهاميه كه صدارت طلب است ، حكم صدارت طلبى آن را كسب كرده و تأخّر آن از خبر « عندك » ديگر جايز نيست . و در مثال : « صبيحة أيّ يوم سفرك » كه به عكس مثال اوّل است تقديم خبر « صبيحة » - كه به واسطه اضافه به « أيّ » استفهاميه داراى خصوصيت صدارت طلبى شده - بر مبتدا « سفرك » واجب مىباشد ، و در مثال « غلام أيّهم أكرمت ؟ » « غلام » مفعول فعل است و به واسطه اضافه به « أيّ » استفهاميه كسب صدارت كرده بر آن مقدّم شده است ، و در مثال « من غلام أيّهم أنت أفضل » جار و مجرور كه متعلّق به « أفضل » است و بايد از آن متأخّر باشد ، به واسطه اضافه مجرور به « أيّ » استفهاميه كسب صدارت كرده و مقدّم شده است . و همچنين در مثال « علمت أبو من هو ؟ » فعل قلبى « علمت » به واسطه « أبو » كه به سبب اضافه به « من » استفهاميه ، داراى خصوصيت صدارت طلبى شده ، معلق از عمل شده و به همين جهت « أبو » مرفوع بنا بر ابتدائيت گرديده و « هو » خبر آن است و كل جمله در محل نصب و سد مسد دو مفعول « علمت » مىباشد .
العاشر : دهمين اثرى كه مضاف از مضافاليه كسب مىكند اين است كه مضاف مبنى در اثر اضافه شدن به مضافاليه معرب ، معرب مىگردد ، مانند : « هذه خمسة عشر زيد » كه « خمسة عشر » كه مبنى بر فتح به جهت متضمن بودن معناى حرف « واو » بوده به واسطه اضافه به « زيد » كه اسم معرب است ، معرب مىشود و مرفوع مىگردد ، البته حركت « خمسة » به علت تركيب با كلمه بعد همواره مفتوح است . اين مثال شاهد بر اين مسأله بنابر مبناى كسانى كه « خمسة عشر » را اعراب مىدهند است لكن اكثر نحويين آن را در اين حالت نيز مبنى مىدانند .
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: غلامعلى صفايى
ص٢٠٢