در محل نصب بنا بر مفعول دوّم براى « سل » مىباشد و « بني إسرائيل » مفعول اوّل آن است .
و جوّز الزمخشري : زمخشرى در تفسير اين آيه شريفه احتمال داده است كه « كم » هم مىتواند خبريه و هم مىتواند استفهاميه باشد . « 1 » لكن اين تجويز زمخشرى صحيح نيست ، زيرا « كم » خبريه هرگز عامل را از عمل معلق و باز نمىدارد و همانطور كه نحويون نيز مىگويند ، در حالى كه در آيه « سل » از عمل نصب بر لفظ مفعول دوّم باز داشته شده است كه اين خود كاشف از استفهاميه بودن « كم » است .
نكته : ابن هشام در بحث « كم » هردو قسم آن - استفهاميه و خبريه - را داراى صدارت و قدرت تعليق مىداند كه با كلام او در اينجا منافات دارد « 2 » .
و جوّز بعضهم : بعضى از نحويون ديگر احتمال زائده بودن « من » را در آيه تجويز كردهاند همانطور كه ما اين قول را نيز بيان كرديم و حتى گفته شد كه در اين احتمال دو تركيب جايز است كه تركيب دوّم آن شاهد بر بحث مىباشد . لكن بايد دانست كه زائده واقع شدن « من » بعد از نفى و استفهام با « هل » « 3 » مثل آيه شريفهء :
هَلْ مِنْ خالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ
« فاطر / 3 » بوده و بعد از استفهام به لفظ « كم » قرار نمىگيرد ، بنابراين احتمال اوّل و در نتيجه دو تركيب مترتب برآن ، حتى تركيب دوّم كه شاهد بر اين بحث بود ، صحيح نيست و اين آيه شاهد بر بحث ما نمىباشد . بلكه « من » بيانيه بوده و « كم » مفعول دوّم مقدّم « آتينا » است . و مرحوم طبرسى « 4 » نيز چنين گفته است .
و قد يكون تجويزه : با توجه به مطالب قبل كه گفته شد « من » زائده داراى دو شرط استعمالى است : اوّلا : بايد در جملهء منفى و يا استفهامى باشد و ثانيا : بايد ادات استفهام آن « هل » باشد ، و از طرف ديگر بعض نحويون مىگويد « كم » در آيه استفهامى است ، مىتوان نتيجه گرفت و گفت كه اين دو شرط در بين نحويين اتفاقى
هامش
( 1 ) - الكشاف : 1 / 254 .
( 2 ) - ر . ك . مغني الأديب : 1 / 167 .
( 3 ) - مغني الأديب : 1 / 253 .
( 4 ) - مجمع البيان : 1 / 304 .