ضمير « هم » مفعول اوّل فعل است و « كم » استفهاميه مبتدا و محلا مرفوع و كل جملهء بعد ، خبر آن مىباشد كه در اين صورت بنا بر خبريت ، جمله « آتيناهم من آية » رابط مىخواهد و آن ضمير « هم » است كه به « كم » به اعتبار تمييز آنكه « جماعة » محذوف بوده و مضافاليه « كم » مىباشد راجع است و تقدير آيه در اصل اين گونه بوده است : « كم جماعة آتيناهم من آية »
ب : « كم » مفعول و محلا منصوب براى فعل مقدّر « آتينا » باشد كه به وسيله « آتينا » مذكور تفسير مىشود كه اين آيه به اعتبار اين تركيب ، از موارد باب اشتغال مىشود . و محل تقدير آن فعل بعد از « كم » است ؛ زيرا اين كلمه صدارت طلب است لذا بايد عامل آن بعد از آن در تقدير گرفته شود و اصل آيه اين گونه بوده است : « كم آتينا آتيناهم من آية » و در اين صورت اين آيه شاهد بر قسم پنجم جملات نيازمند به رابط مىشود و « آية » مفعول دوّم « آتيناهم » مذكور است و « من » زائده مىباشد و « هم » مفعول اوّل آن فعل است و مرجع آن « كم » به اعتبار تمييز محذوف آن است .
مكى بن ابيطالب « 1 » اين وجه را صحيح مىداند و ابو البقاء « 2 » مىگويد هردو وجه جايز و صحيح است .
2 - « من » بيانيه باشد كه در مقام بيان مصداق و مراد از « كم » استفهاميه است ، در اين فرض هيچكدام از دو وجه - مبتدا يا مفعول بودن « كم » - مذكور در صورت زائده بودن « من » كه در فرض قبل گذشت ، جايز نيست زيرا ضمير مذكور در جمله « آتيناهم من آية » عود به بنى اسرائيل مىكند و مرجع آن « كم » نمىباشد زيرا مصداق « كم » بنابر بيانيه بودن « من » كلمه « آية » است كه مفرد و مؤنث مىباشد و ضمير « هم » جمع مذكر است در حالى كه در آن دو وجه تركيبى قبل چه « كم » مبتدا و چه مفعول باشد ، بايد از اين جمله ضميرى به « كم » عود كند و رابط بين اين جمله با « كم » باشد . و در تركيب اخير « كم » مفعول دوّم مقدّم براى « آتينا » است و ضمير « هم » مفعول اوّل است .
نكته : بايد توجه داشت كه در هردو احتمال ، كل جمله « كم آتينا هم من آية »
هامش
( 1 ) - مشكل إعراب القرآن : 1 / 91 .
( 2 ) - إملاء ما منّ به الرحمن : 1 / 90 .