كه اين رابط است زيرا « المصلحين » اعم از « الذين يمسكون بالكتاب . . . » مىباشد و يا رابط ، ضمير محذوف يعنى « منهم » است كه از قسم اوّل روابط جمله خبر به مبتدا مىباشد و يا اينكه اصلا جمله « إنّا لا نضيع أجر المصلحين » خبر « الذين » نمىباشد تا بحث شود رابط آن چيست بلكه خبر « الذين » محذوف است و آن « مأجورون » بوده است كه جمله مذكور قرينه و دليل بر حذف آن مىباشد . كه اين قول على بن ابراهيم حوفى صاحب كتاب البرهان است كه از علماى مصر مىباشد .
الخامس : پنجمين رابط بين جمله خبر و مبتدا ، ذكر لفظى عام در جمله خبر است كه شامل مبتدا نيز مىشود ، مانند : « زيد نعم الرجل » كه در جمله خبر « نعم الرجل » لفظ عام « الرجل » است كه شامل « زيد » نيز مىشود و يكى از مصاديق آن « زيد » است زيرا الف و لام « الرجل » الف و لام جنس است كه مقتضى اين است كه « رجل » قابل تطبيق بر همه مردان كثيرا و قليلا مىباشد . علماى نحو اينچنين - رابط بودن لفظ عام موجود در خبر - گفتهاند ، لكن اين قول صحيح نيست زيرا لازم مىآيد بر آنان كه اجازه دهند اشباه اين دو مثال : « زيد مات الناس » و « عمرو كل الناس يموتون » را ، در حالى كه اين دو مثال به اجماع نحويون صحيح نيست با وجود اينكه « الناس » در مثال اوّل و « كل الناس » در مثال دوّم عام است و شامل مبتدا نيز مىشود .
و بايد دانست كه در مثال « زيد نعم الرجل » رابط عموميت و شمول لفظ « الرجل » نيست بلكه گفته شده است كه رابط از قبيل قسم چهارم است يعنى رابط نفس اعاده معناى مبتدا مىباشد ، زيرا الف و لام « الرجل » براى عهد و تعريف است كه مراد از آن همان « زيد » است و اين قول كه رابط در اين مثال اعادهء معنوى مبتداست مبناى ابو الحسن أخفش در صحت اين مثال مىباشد . بنابراين براى صحت اين مثال ، دو امر بايد لحاظ شود : 1 - رابط اعادهء معنوى مبتدا باشد . 2 - الف و لام در فاعل « نعم » براى عهد باشد .
السادس : ششمين رابط بين جمله خبر و مبتدا اين است كه جمله خبر كه رابط ندارد بر آن جملهاى عطف شود كه در آن جمله ، رابطى به مبتدا وجود دارد و حرف عطف آن نيز ، فاء كه داراى معناى سببيت است باشد و چون معطوف و
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — صفحة 172
مساهمون: غلامعلى صفايى
ص١٧٢