كه جمله « اولئك أصحاب النار » خبر براى « الذين » است و عائد و رابط جمله خبر به مبتدا ، اسم اشاره « اولئك » است كه خود در جمله خبر ، مبتدا بوده و « أصحاب النار » خبر آن است .
الثالث : سومين رابط بين جمله خبر و مبتدا ، آن است كه خود لفظ مبتدا در جمله خبر تكرار شود ، كه بيشتر مواقعى كه لفظ مبتدا در جمله خبر ذكر مىشود در جايى است كه كلام براى ايجاد وحشت يا بزرگنمايى بيان شده باشد ، مانند آيه شريفه :
الْحَاقَّةُ مَا الْحَاقَّةُ
« الحاقة / 1 و 2 » كه « الحاقة » اوّل مبتدا و جمله « ما الحاقة » كه « ما » استفهاميه در آن خبر مقدّم و « الحاقة » مبتداى موخّر است روى هم خبر براى « الحاقة » اوّل مىباشد و عائد آن اعاده و تكرار خود لفظ مبتدا « الحاقة » مىباشد ، و تكرار در اين مثال براى ايجاد وحشت از روز قيامت است و مانند آيه شريفه :
وَ أَصْحابُ الْيَمِينِ ما أَصْحابُ الْيَمِينِ
« الواقعة / 27 »
كه تركيب آن همانند آيه قبل است و اين آيه براى بزرگنمايى « أصحاب اليمين » است .
و مانند قول عدى بن زيد عبادى از شعراى جاهلى كه مسيحى نيز بوده است و در ديوان كسرى خسرو پرويز ساسانى داراى احترام بوده به طورى كه بعد از مرگ منذر بن ماء سماء كوشش كرد كه فرزند او نعمان بن منذر پادشاه حيره شود لكن نعمان بعد از رسيدن به سلطنت ، او را فريبكارانه دعوت كرد سپس زندانى كرد تا مرد و او اين اشعار را در زندان گفته است :
« لا أرى الموت يسبق الموت شيء * نغّض الموت ذا الغنى و الفقيرا » « 1 »
كم ترى اليوم من صحيح تمشّى * و غدا حشو ريطة مقبورا
اين اين الفرار مما سياتي * لا أرى طائرا نجا أن يصيرا
شاهد : در تكرار « الموت » است كه در جمله خبر « يسبق الموت شىء » قرار دارد در حالى كه مبتداى آن نيز « الموت » است كه كل اين جمله توسط فعل قلبى « أرى » نسخ شده است و مبتدا و خبر به عنوان دو مفعول آن اعراب نصب مىگيرند .
هامش
( 1 ) - شرح أبيات مغني اللبيب : 7 / 77 . شرح شواهد المغني : 2 / 876 ، الكتاب : 1 / 42 الخزانة : 1 / 183 .