جهت مجهول شدن فعل تبديل به نائب فاعل و ضمير مستتر در آن گشته است و مرجع آن « ما ذكرناه » است كه از كلام سابق فهميده مىشود چنان كه شيخ طوسى « 1 » و طبرسى « 2 » به اين نظريه قائلند و علامه طباطبائى « 3 » مىگويد : به « ذلك » كه از كلام قبل فهميده مىشود راجع است .
و قد زيدت في مفعول : گاهى باء زائده مىشود بر مفعول « كفى » متعدى به يك مفعول كه معناى آن « أجزأ و أغنى » است ، و باء داخل بر مفعول « كفى » در اين حديث نبوى از اين قبيل است :
« كفى بالمرء كذبا أن يحدّث بكلّ ما سمع » . « 4 »
شاهد : در دخول باء بر « المرء » كه مفعول مىباشد ، است . و « كذبا » تمييز و « أن » مصدريه و جملهء بعد ، صله آن ، و حرف مصدرى و جمله بعد تماما در محل رفع بنا بر فاعل بودن براى « كفى » است .
معناى حديث : « كفايت مىكند مرد را از حيث دروغگويى ، بيانكردن هرچه كه مىشنود » .
و همچنين است باء داخل بر مفعول « كفى » در قول شاعر :
« فكفى بنا فضلا على من غيرنا * حبّ النّبي محمّد إيّانا » « 5 »
شاهد : در دخول باء بر ضمير « نا » كه مفعول « كفى » يك مفعولى است ، مىباشد .
تركيب شعر : فاء تفريعيّه است و « كفى » فعل و « نا » مفعول است و جمله در اصل « كفانا » بوده و به علت دخول باء زائده بر مفعول ، ضمير مفعولى جدا گشته است ، « فضلا » تمييز ، « على » متعلّق به « فضلا » ، « من » موصوله در محل جرّ « غيرنا » خبر مبتداى محذوف « هو » و اين جملهء اسميه صله مىباشد . و « حبّ » فاعل « كفى » ،
هامش
( 1 ) - التبيان : 6 / 218 .
( 2 ) - مجمع البيان : 3 / 276 .
( 3 ) - الميزان : 13 / 293 .
( 4 ) - صحيح مسلم : 1 / 10 .
( 5 ) - شرح شواهد المغني : 1 / 337 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 2 / 377 ، لسان العرب : 15 / 226 ، الخزانة : 2 / 545 ، الكتاب : 1 / 313 ، اللباب : 90 و 332 .