زيرا مىتوان « كلّ » را مبتدا دانست كه عامل آن مطابق موارد غالبى ، معنوى است و جار و مجرور خبر آن باشد و اين جمله اسميه خبر « كان » باشد كه اسم آن ضمير شأن است ، هرچند مىتوان نيز گفت كه « كلّ » اسم « كان » است كه عامل لفظى در آن عمل كرده است و شعر را از موارد قليل قرار داد لكن همانطور كه گفته شد اين تركيب اخير واجب و منحصر نمىباشد .
معناى شعر : « پس ، از همان زمانى كه روشن شد براى ما هدايت ، همگى ما بر اطاعت پروردگار رحمان و پيرو حق پرهيزكارى بوديم » .
فصل
متن و اعلم أنّ لفظ « كلّ » حكمه الإفراد و التذكير و أن معناها ، بحسب ما تضاف إليه ، فإن كانت مضافة إلى منكّر وجب مراعاة معناها فلذلك . . .
شرح بحث در اين فصل پيرامون حكم لفظى و معنوى كلمهء « كلّ » است ، بايد دانست كه حكم « كلّ » از حيث لفظ ، افراد و تذكير است يعنى لفظى است كه مفرد مذكر مىباشد به همين جهت مىتوان براى آن ضمير مفرد مذكر آورد و از طرف ديگر حكم « كلّ » از جهت معنا ، به اعتبار مضافاليه آن است يعنى مضافاليه آن از حيث تعداد و جنس هرچه بود ، معناى « كلّ » نيز همان مىباشد ، زيرا « كلّ » به واسطهء اضافهء به آن ، كسب خصوصيات عددى و جنسى از آن مىكند به عنوان مثال اگر مضافاليه آن جمع مؤنث بود حكم معنوى « كلّ » نيز جمع مؤنث مىشود به همين جهت مىتوان ضمير جمع مؤنث براى آن آورد .
بعد از آنكه حكم لفظى و معنوى « كلّ » دانسته شد ، بايد دانست كه « كلّ » يا اضافه به نكره و يا اضافه به معرفه مىشود .
1 - اگر اضافه به نكره شود ، بعضى از نحويين مانند ابن مالك مىگويند :
واجب است در اين صورت مراعات معناى كلمهء « كلّ » گردد و به همين علّت ، از