معناى آيه : « اگر چيزى انجام مىدهيد از اعمال خير ، هرگز ناديده انگاشته نمىشود » .
6 - جملهء جواب مقرون به حرفى كه صدارتطلب است باشد ، مانند قول ربيعة بن مقروم :
« فإن أهلك فذي لهب لظاه * عليّ يكاد يلتهب التهابا » « 1 »
شاهد در دخول فاء بر جمله اسميه « ذي لهب لظاه » كه جواب است ، مىباشد كه در صدر آن « ربّ » مقدر كه صدارتطلب است قرار دارد و به همين جهت مبتدا « ذي » را جر داده است و در بحث « ربّ » مفصلا بيان شد كه « ربّ » گاهى بعد از واو مقدر مىشود و معنا و لفظا عمل مىكند .
و اعلم أن « إذا » الفجائية : بايد دانست كه اصل حرف رابط بين جواب و شرط ، فاء رابطه مىباشد و گاهى « إذا » فجائيه در وقتىكه جواب ، جمله اسميه باشد نائب از فاء رابطه مىشود زيرا « إذا » فجائيه تنها بر جمله اسميه داخل مىشود .
و تخلف الفاء إذا المفاجاة * كإن تجد إذا لنا المكافاة
مانند قول خداوند متعال درباره روحيات انسان غير مؤمن :
وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذا هُمْ يَقْنَطُونَ
« الروم / 36 »
شاهد : نيابت « إذا » فجائيه از فاء رابطه در جمله جواب « هم يقنطون » است .
معناى آيه : « اگر آنان رنج و سختى به واسطه اعمال خود ببينند نااميد از رحمت خدا مىشوند » . و نيز بايد دانست كه گاهى فاء رابطه در جمله بهجهت ضرورت شعرى و تصحيح قافيه حذف مىگردد مانند قول شاعر :
« من يفعل الحسنات اللّه يشكرها * و الشر بالشر عند اللّه مثلان » « 2 »
شاهد : حذف فاء رابطه بر جمله اسميه « اللّه يشكرها » كه جواب « من » شرطيه است مىباشد .
و قال ابن مالك : ابن مالك گفته است كه حذف فاء رابطه در جمله جواب در
هامش
( 1 ) - بحث تفصيلى درباره اين شعر در بحث « ربّ » مطرح گرديد .
( 2 ) - شرح مفصل شعر در بحث « سىّ » آمده است .