4 - جمله فعليهاى كه فعل آن لفظا و معنا ماضى است يعنى لفظ آن از صيغههاى ماضى ، و زمان وقوع تحقق آن نيز در گذشته بوده است ، بايد دانست كه معنا و زمان وقوع تحقق فعل ماضى بر دو قسم است : 1 - حقيقى : كه واقعا وقوع و تحقّق آن در زمان گذشته مىباشد ، مانند قول خداوند متعال در حكايت كلام برادران حضرت يوسف در هنگامى كه در كيسه يكى از برادران ايشان - بنيامين - كيل زرين تقسيم مواد غذايى كه به دستور حضرت يوسف گذاشته شده بود پيدا شد و او را متهم به دزدى كردند :
إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ
« يوسف / 77 »
معناى آيه : « اگر سرقت مىكند او ، محققا سرقت كرد برادرى كه براى او بود سابقا » .
شاهد : دخول فاء بر جمله فعليه ماضويهاى است كه معنا و زمان فعل ماضى آن ، حقيقى است ؛ زيرا زمان سرقت ادعايى برادر بنيامين - حضرت يوسف - قبل از زمان تكلم به مضمون اين كلام بوده است .
2 - مجازى : كه لفظ فعل ماضى است لكن زمان تحقّق آن آينده است لكن ادعاء به جهت حتميت تحقق آن در آينده ، نازل منزلهء ماضى و شيئيى كه واقع گرديده ، شده و به صورت فعل ماضى بيان شده است مانند قول خداوند در كيفيت عاقبت گناهكاران در روز قيامت :
مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ
« النمل / 90 »
شاهد : دخول فاء رابطه بر جمله فعليه ماضويهاى است كه لفظ آن ماضى و لكن معنا و زمان وقوع آن آينده مىباشد و مجازا نازل منزله ماضى شده است .
معناى آيه : « هركس بياورد اعمال ناپسند ، سرنگون گرديده شود رويشان در آتش » .
5 - جمله فعليهاى كه فعل آن مقرون به حرف استقبال مانند ( سين ، سوف ، لن ، ) باشد ، مانند اين آيه شريفه :
وَ ما يَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ يُكْفَرُوهُ
« آل عمران / 115 »