و در معناى كلام تغييرى ايجاد نشود ، مانند قول خداوند متعال درباره مؤمنين كه در راه خدا استقامت مىكنند :
أُولئِكَ الَّذِينَ نَتَقَبَّلُ عَنْهُمْ أَحْسَنَ ما عَمِلُوا
« الأحقاف / 16 »
شاهد : معناى « من » داشتن « عن » در اين آيه است زيرا ماده « قبل » با « من » متعدّى مىشود ، مانند قول خداوند متعال درباره هداياى هابيل و قابيل :
فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِما وَ لَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ
« المائدة / 27 »
و مانند قول خداوند متعال :
رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
« البقرة / 127 »
بنابراين چون « عن » به جاى « من » در اين موارد استعمال شده است پس داراى معناى « من » مىباشد .
الثّامن : هشتمين معناى « عن » مترادف و هممعناى كلمه « باء » است ، مانند قول خداوند متعال در تأييد بيانات حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله :
وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى
« النجم / 3 و 4 »
شاهد : معناى باء داشتن « عن » در آيه است زيرا ماده « نطق » به منطوق خود با حرف باء متعدّى مىشود .
و الظاهر : لكن قول حقّ اين است كه همانا « عن » در آيه داراى معناى حقيقى و كثير الاستعمال خود كه مجاوزت است مىباشد و نيابت از كلمهاى ديگر مانند باء در اين آيه نكرده است زيرا فعل « ينطق » در آيه ، متضمّن معناى « يصدر » است كه با « عن » متعدّى مىشود و معناى آيه بنابراين قول اين گونه مىشود : « صادر نمىشود بيانات پيامبر و نطق او از هواى نفس » .
محقق رضى همين قول را اختيار كرده است و مىگويد جار و مجرور متعلّق به ( صادرا ) مىباشد و اين كلمه صفت براى « نطقا » كه مفعول مطلق محذوف براى فعل قبل است مىباشد . « 1 »
هامش
( 1 ) - شرح الكافية : 2 / 342 .