شاهد : معناى تعليل داشتن « عن » در آيه است .
معناى آيه : « گفتند اى هود نياوردهاى ما را دليل آشكار و روشنى - براى قبول دين خدا - و ما ترككنندهء خدايان خود بدليل قول تو و به جهت هدايتهاى تو نيستيم و ما مؤمن به دين تو نمىباشيم » .
و يجوز أن يكون حالا : در اين آيه اخير احتمال دارد « عن » به معناى مجاوزت باشد و متعلّق به يك حال بوده كه با « عن » متعدّى مىشود و در تقدير است و ذوالحال آن ضمير در « تاركى » مىباشد و اصل و معناى آيه اين گونه بوده است : « ما نتركها صادرين عن قولك » .
و اين قول زمخشرى « 1 » در اين آيه شريفه است و معناى آيه بنابراين تركيب اين گونه مىشود : « ما ترك نمىكنيم خدايان خود را در حالى كه ايجادكننده باشيم اين ترك را از ناحيه قول و راهنمائيهاى تو » .
الخامس : پنجمين معناى « عن » مترادف و هممعناى كلمه « بعد » بوده و مفيد معناى آن است و ملاك تشخيص اين معنا براى « عن » اين است كه بتوان كلمه « بعد » را در عبارتى كه « عن » استعمال شده جايگزين آن كرد و تغييرى در اصل معناى عبارت حاصل نشود ، مانند قول خداوند متعال درباره عذاب قوم هود بعد از نفرين حضرت هود :
قالَ رَبِّ انْصُرْنِي بِما كَذَّبُونِ قالَ عَمَّا قَلِيلٍ لَيُصْبِحُنَّ نادِمِينَ
« المؤمنون / 40 »
شاهد : معناى بعد داشتن « عن » در آيه كه نون آن بعد از تبديل به ميم در ميم « ما » زائده غير كافه ادغام شده است .
معناى آيه : « گفت هود پروردگارم ياريمده در مقابل تكذيب قومم و خداوند فرمود : بعد از مدت كمى هرآينه تمامى آنان پشيمان خواهند شد » . و مانند اين آيه شريفه كه در بيان عملكرد يهوديان مىباشد :
مِنَ الَّذِينَ هادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ وَ يَقُولُونَ سَمِعْنا وَ عَصَيْنا
« النساء / 46 »
هامش
( 1 ) - الكشاف : 2 / 403 .