و مانند قول كميت در رثاء اهل البيت عليهم السّلام :
كأنّ حسينا والبها ليل حوله * لإسيافهم ما يختلي المتبقّل
يخضن به من آل أحمد في الوغى * دما ظلّ منهم كالبهيم المحجّل
« و غاب نبيّ اللّه عنهم و فقده * على النّاس رزء ما هناك مجلّل » « 1 »
فلم أر مخذولا أجلّ مصيبة * و أوجب منه نصرة حين يخذل
معناى شاهد : « و پنهان شد نبى خدا - امام حسين عليه السّلام - از آنان ، و فقدان او بر مردم مصيبتى بود كه در آنجا بزرگ و مهم شمرده نشد » . « 2 »
و مانند قول شما : « رميت السهم عن القوس » كه در تمامى اين سه مثال « عن » معناى مجاوزت دارد ، لكن در مثال اخير براى « عن » معناى ديگر نيز احتمال داده شده است كه در معناى نهم - استعانت - ذكر خواهد شد .
الثّانى : دوّمين معناى « عن » بدل است بطورى كه مىتوان به جاى آن كلمه « بدل » در عبارت جايگزين كرد و معناى مراد متكلم نيز تغيير نكند ، مانند قول خداوند در تخويف مردم از حوادث روز قيامت :
اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً
« البقرة / 48 »
شاهد : معناى بدل داشتن « عن » در آيه است .
معناى آيه : « بترسيد از روزى كه جزا داده نمىشود شخصى بدل از شخص ديگر چيزى را » . و در حديث نبوى نقل شده است كه زنى خدمت پيامبر رسيد و
هامش
( 1 ) - الغدير : 2 / 192 ، الروضة المختارة : 65 .
( 2 ) - كميت اين شعر را در مكه در ايام حج براى امام جعفر صادق عليه السّلام خواند و امام عليه السّلام بسيار گريستند و فرمودند : « اللهم اغفر للكميت ما قدّم و أخّر و ما أسرّ و أعلن » سپس امام هزار دينار و يك پيراهن به او دادند ، و كميت گفت : « و اللّه ما أجبتكم للدنيا لأتيت من هو فى يديه و لكنّنى أجبتكم للأخرة فأمّا الثياب الّتى أصابت أجسادكم فإنّي أقبلها لبركتها و أمّا المال فلا أقبله » .