3 - قول مبرّد و ابو على فارسى : « عسى » در اين استعمال ناقصه بوده و بر عمل خود باقى است لكن علّت نصب اسم آن ، قلب و واژگونى در كلام است و آن قرار دادن مخبرعنه و اسم در مكان خبر و اعراب نصب به آن دادن ، و قرار دادن خبر در مكان اسم و اعراب رفع به آن دادن است و در اينجا اين ضماير كه در واقع اسم « عسى » مىباشند خبر قرار داده شدهاند به همين جهت منصوب مىباشند .
السّابع : آخرين صورت استعمال « عسى » وقوع دو اسم مرفوع بعد از آن مىباشد مانند : « عسى زيد قائم » اين قسم را ثعلب حكايت كرده است . و در اين صورت « عسى » حمل بر « عسى » ناقصه مىشود كه ضمير مستتر در آن ، اسم و آن ضمير نيز ضمير شأن است و آن دو مبتدا و خبر بوده و جمله اسميه در محل نصب خبر « عسى » مىباشد .
تنبيه
متن إذا قيل : « زيد عسى أن يقوم » احتمل نقصان « عسى » على تقدير تحمّلها الضمير و تمامها على تقدير خلّوها منه . . .
شرح اين تنبيه پيرامون تركيب و اعراب سه صورت استعماليه « عسى » مىباشد :
1 - يك اسم قبل از « عسى » ذكر شده باشد و بعد از آن « أن » و فعل مضارع قرار داشته باشد ، مانند ، « زيد عسى أن يقوم » در اين صورت « عسى » دو احتمال دارد :
الف : ناقصه باشد بنابراين فرض كه « عسى » متحمّل و دربر دارد ضميرى كه اسم آن است و مرجع آن « زيد » است و « أن يقوم » خبر « عسى » و كلّ جمله محلا مرفوع و خبر « زيد » مىباشد .
ب : تامه باشد بنابراين فرض كه « عسى » خالى از ضمير است در اين صورت « أن يقوم » محلا مرفوع ، فاعل « عسى » است و كلّ جمله محلا مرفوع و خبر براى « زيد » است و ضمير رابط در جملهء خبر ، مستتر در « يقوم » است كه به « زيد » راجع