3 - صورت سوّم استعمال « عسى » در اين تنبيه اين است كه بعد از « عسى » ، « أن » و فعل مضارع متعدّى باشد ، و بعد از آن فعل ، اسم مرفوعى كه فاعل آن است و سپس مفعول آن ذكر گردد ، مانند : « عسى أن يضرب زيد عمرا » در اين صورت تنها يك تركيب جايز است و آن اين است كه « عسى » تامه باشد و « أن يضرب » فاعل آن و « زيد » فاعل « يضرب » و « عمرا » مفعول آن باشد و نمىتوان « عسى » را در اين صورت ناقصه گرفت و « زيد » را اسم آن دانست زيرا در اين تركيب لازم مىآيد بين صله « أن » كه « يضرب » است و معمول صله كه « عمرا » مىباشد يك كلمه اجنبى « زيد » كه غير مربوط از حيث اعراب نسبت به آن دو است ، فاصله شود و فصل بين عامل و معمول به واسطه يك كلمهء اجنبى جايز نيست ، و نظير اين قسم قول خداوند متعال درباره ارزش نماز شب است :
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً
« الإسراء / 79 »
شاهد : وقوع فعل مضارع متعدّى بعد از « عسى » و اختصاص « عسى » به تامه بودن است .
تركيب آيه : « عسى » تامه « أن » مصدريه « يبعثك » فعل و مفعول « ربّ » فاعل و اضافه به ضمير خطاب و « مقاما » مفعول دوّم و « محمودا » صفت مفعول دوّم است و كلّ جمله مؤول به مصدر - بعث ربّك إيّاك مقاما محمودا - در محل رفع به عنوان فاعل براى « عسى » است .