معناى شعر : « و چهبسيار طلبكنندهاى كه درخواست مىكرد ملاقات با ما - براى جنگ - و حال آنكه اگر او برخورد مىكرد به ما مىديد ما را كه انسانهاى صابرى در جنگ هستيم - و هرگز از زير بار جنگ شانه خالى نمىكنيم » .
تركيب شعر : « سائلة » محلا مرفوع مبتدأ و خبر آن « موجود » محذوف است و جملهء بعد صفت براى « سائلة » است ، « ما » مصدريه و با فعل بعد در محل نصب ، بنابر مفعوليت براى فعل قبل است و « لو » شرطيه و « أرتنا » جواب آن است و « صابرين » حال از ضمير مفعولى « نا » و الف براى اطلاق شعر است .
و مانند قول رؤبة بن عجاج از شعراى قرن اوّل اسلام :
« بل بلد ذي صعد و آكام * تخشى مراديه و هجر ذوّاب » « 1 »
شاهد : در مجرور بودن « بلد » به وسيلهء « ربّ » محذوف بعد از « بل » مىباشد .
تركيب شعر : « ذي » صفت براى « بلد » و « صعد » جمع « صعود » به معناى عقبه و گردنههاى بسيار خطرناك ، مضافاليه « ذي » مىباشد و « آكام » جمع « اكم » به معناى تپههاى دشوار ، عطف بر « صعد » است . « تخشى » فعل مجهول و « مرادي » جمع « مرداة » به معناى مهلك ، نائب فاعل آن ، كه اضافه به ضمير مفرد مذكّر كه عود به « بلد » مىكند ، شده است و « هجر » عطف بر « صعد » و به معناى « ظهر » و « ذوّاب » صيغهء مبالغه ، صفت براى « هجر » است .
معناى شعر : « بلكه چهبسيار كم است شهرى كه داراى عقبههاى خطرناك و تپههاى مرتفع است و اينچنين صفت دارد كه ترسيده مىشود از محلهاى هولناك آن و داراى وقت ظهر - بسيار گرم و - ذوبكنندهء بود » .
و مانند قول جميل بن عبد اللّه بن معمر از شعراى قرن اوّل اسلام :
« رسم دار وقفت في طلله * كدت أقضى الحياة من جلله » « 2 »
هامش
( 1 ) - شرح أبيات مغني اللبيب : 3 / 189 ، شرح شواهد المغني : 1 / 403 ، الخزانة : 4 / 204 ، لسان العرب : 1 / 517 ، هداية السالك : 2 / 164 ، شرح الاشموني : 2 / 232 ، اللباب : 141 .
( 2 ) - شرح أبيات مغني اللبيب : 3 / 81 ، شرح شواهد المغني : 1 / 365 ، الخزانة : 4 / 199 ، لسان العرب : 11 / 120 ، أوضح المسالك : 3 / 115 ، همع الهوامع : 1 / 355 و 2 / 37 ، شرح ابن يعيش : 8 / 52 ، شرح الاشموني : 2 / 233 ، التصريح على التوضيح : 2 / 23 ، الحدائق الندية : 236 ، اللباب : 140 ، البهجة المرضية : 125 .