شاهد : در الحاق « ما » زائده كافه به « ربّ » و دخول آن بر جملهء فعليه ماضويه است .
معناى عبارت : « پس هرآينه چهبسيار ديدم من او را در حالى كه خارج مىشد - هجوم مىآورد - در حالى كه بدون زره بود و تنها در دست او شمشير مىبود ، به سوى مردى كه كاملا مسلح و با زره بود ، پس او را مىكشت » .
و من إعمالها : و از موارد اعمال « ربّ » بعد از الحاق « ما » زائده كه بسيار قليل است و عدم اعمال آن كثير مىباشد ، قول عدى بن رعلاء غسانى از شعراى جاهلى است :
« ربّما ضربة بسيف صقيل * بين بصرى و طعنة نجلاء » « 1 »
شاهد : در عمل « ربّ » بعد از الحاق « ما » زائده بر اسم بعد مىباشد .
تركيب شعر : « ضربة » در محل رفع مبتدأ و جار و مجرور « بسيف » متعلّق به « ضربة » و « صقيل » صفت براى « سيف » و « بين بصرى » ظرف متعلّق به شبه فعل عموم صفت براى « ضربة » است و « بصرى » مكانى در شام است ، كلمه « بين » « 2 » وقتىكه ظرف باشد ، اضافه به اسماء متعدّد مىشود ، مثل : « بيتي بين المدرسة و الطريق » يا اضافه به اسم غير مفرد در حكم متعدد ، مثل جمع مىشود ، مانند :
« جلست بين الطلاب » در حالى كه در شعر اضافه به اسم مفرد « بصرى » شده است ، توجيه اين خلاف اين است كه در اصل « بين » اضافه شده است به يك مضاف غير مفرد كه به « بصرى » اضافه شده بوده كه هماكنون محذوف است « بين اماكن بصرى » و « طعنة » عطف بر « ضربة » و « نجلاء » صفت « طعنة » است ، و خبر « ضربة » محذوف و « موجود » مىباشد .
معناى شعر : « و چهبسيار ضربه زدن به وسيلهء شمشير جلا دادهشدهاى كه اينچنين صفت دارد در بين اماكن و محلههاى شهر بصرى بود و چه بسيار
هامش
( 1 ) - شرح أبيات مغني اللبيب : 3 / 197 ، شرح شواهد المغني : 1 / 404 ، همع الهوامع : 2 / 38 ، شرح الاشموني :
2 / 231 ، أوضح المسالك : 2 / 155 ، التصريح على التوضيح : 2 / 21 .
( 2 ) - موسوعة النحو و الصرف و الإعراب : 208 .