بالفعل و « هذان » اسم آن و « ساحران » خبر ، و لام ابتدائيت به جهت قبح اجتماع مؤكّدين « إنّ و لام » به خبر آن منتقل گشته است . طبق اين قول ، اشكالى مطرح مىگردد كه چرا اسم « إنّ » مرفوع است و بايد منصوب « هذين » باشد ، قائلين به اين قول در جواب به آن باهم اختلاف دارند و به سه گروه تقسيم مىشوند :
1 - جماعتى از آنها مىگويند اين آيه بر طبق لغت بلحارث بن كعب است كه آنها تثنيه را در هرسه حالت رفع و نصب و جر با الف خوانده و مىآورند و ابن مالك و فراء « 1 » ، ابو البقاء « 2 » ، ابن انبارى « 3 » ، طبرسى « 4 » و زمخشرى « 5 » اين نظريه را اختيار كردهاند .
2 - گروه ديگر مىگويند : « هذان » مبنى مىباشد و الف آن براى بيان اعراب رفع نيست تا گفته شود بايد در اينجا علامت اعراب نصب داشته باشد . زيرا تمامى اسماء اشاره شباهت معنوى به حرف دارند ، چون معناى آنها اشاره است كه يك معناى شبه حرفى همانند معناى خطاب مىباشد . قابل ذكر است كه « هذين » نيز مبنى است و ياء و نون آن علامت نصب و جر نيست بنابراين مىتوان در تمامى حالات رفعى و نصبى و جرى از « هذان » و « هذين » استفاده كرد .
و اينكه علما اكثرا مىگويند : در حالت نصب و جر كه « هذين » آورده مىشود ، به جهت اين نيست كه ياء علامت اعراب است و اين كلمه معرب بوده بلكه در اين حالت « هذين » آورده مىشود كه به مخاطب فهمانده شود محل آن نصب يا جر است و اين علامت و نشانهاى براى بيان كيفيت اعراب محلى كلمه است و اين مطلب در استعمال « هذان » در حالت رفعى نيز جارى است و اين توجيه را ابن حاجب اختيار نموده است .
3 - گروه ديگر مىگويند : « هذان » تثنيهء « هذا » بوده و در هنگام تثنيه ساختن ، الف « هذا » و الف تثنيه باهم در اصل و تقدير مجتمع شدند « هذا ان » و التقاى
هامش
( 1 ) - معاني القرآن : 2 / 184 .
( 2 ) - الإملاء : 2 / 123 .
( 3 ) - البيان : 2 / 144 .
( 4 ) - مجمع البيان : 4 / 16 .
( 5 ) - الكشاف : 3 / 72 .