كه به مبرّد وارد شد كه جواب نيز داده نشد كه عبارت بود كه حمل قرآن بر كلمه شاذّ و نادر صحيح نيست .
و قيل : اسم « إنّ » ضمير الشأن :
قول دوّم در آيهء شريفه اين است كه « إنّ » از حروف مشبهة بالفعل و اسم آن ضمير شأن محذوف و جملهء « هذان لساحران » خبر آن مىباشد .
لكن اين قول نيز ضعيف است به دو دليل :
1 - ضمير شأن وضع شده است تا اينكه كلام را تقويت نمايد و بنابراين كلمهاى كه وضع آن به اين جهت است مناسب آن حذف در كلام نمىباشد ، بنابراين در موارد بسيار كمى كه در زبان عرب حذف ضمير شأن ديده شده مثل حذف آن بعد از « إنّ » كه دو اسم مرفوع بعد از آن است ، شاذّ و نادر و سماعى و غير قياسى است و آيات شريفه را نمىتوان بر آن حمل كرد و تنها مورد نادرى كه حذف آن قياسى و شايع بوده و در كلام عرب شنيده شده است ، در باب « إنّ » زمانى كه مخفّف مىگردد ، مىباشد . و در اين صورت أعراب سهل مىپندارند حذف آن را ، زيرا اوّلا : در كلامى واقع شده كه اساس آن بر تخفيف و عدم تقويت است ، و به پيروى از نون ، ضمير شأن نيز حذف مىگردد و ثانيا : اگر ذكر شود ، اعادهء نون و تشديد آن واجب مىگردد و حال آنكه متكلم در مقام حذف آن است ، زيرا قاعدهء كليه است كه الحاق ضماير ، اشياء و كلمات را به اصل خود باز مىگرداند و حروف محذوف آن را اعاده مىكند ، چنان كه ملاحظه مىشود در « لد ، و لم يك و واللّه » اگر ضمير به دوتاى اوّل ملحق گردد و بجاى « اللّه » ضمير قرار گيرد اين كلمات به اصل خود برمىگردند « لدنك ، لم يكنه ، بك لأفعلنّ » زيرا اصل « لد » ، « لدن » و اصل « لم يك » ، « لم يكن » بوده است ، كه نون به جهت تخفيف حذف گرديده و اصل در ادات قسم باء است به اين جهت ، اگر به جاى مقسم به ضمير قرار گيرد ، حرف قسم تبديل به باء مىگردد .
2 - اشكال دخول لام ابتدائيت بر غير مبتدأ در اينجا نيز وجود دارد .
قيل : هذان اسمها : قول سوم در آيهء شريفه اين است كه « إنّ » از حروف مشبهة
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — صفحة 281
مساهمون: غلامعلى صفايى
ص٢٨١