مىباشد ، و آن عبارت است از اينكه هرجا كه « إن » عمل نكرده باشد و بعد از آن لام مفتوحه بر خبر در جملهء اسميه و يا بر يكى از معمولهاى فعل ، در جملهء فعليه قرار داشت ، بايد حكم كرد كه مخفّفه از ثقيله است ، زيرا اين لام فارقهء بين « إن » مخفّفه از نافيه است و اگر عمل كرد ، خود نوع عمل آن فارق است .
إن خفّفت « إنّ » فقلّ العمل * و تلزم اللام إذا ما تهمل
متن الرّابع : أن تكون زائدة و أكثر ما زيدت بعد « ما » النافية إذا دخلت على جملة فعلية كقول عبيد اللّه بن الحر . . .
شرح چهارمين صنف « إن » حرفيه ، زائده است كه مفيد معناى تأكيد كلام است و بيشترين موضعى كه زائده واقع مىشود بعد از « ما » نافيه است . زمانى كه داخل شود بر :
1 - جملهء فعليه ، مانند قول عبيد اللّه بن حر جعفى از اشراف كوفه كه به كربلا براى يارى امام حسين عليه السّلام نرفت و سپس پشيمان شد و از خونخواهان شهداى كربلا گشت و از دست عبيد اللّه بن زياد ( لع ) فرار كرد و در آخر به دست افراد مصعب بن زبير كشته و سر او بر دروازهء كوفه آويزان گرديد :
« ما إن راى الراؤون أفضل منهم * لدى الموت سادات و زهر قماقمه » « 1 »
شاهد در وقوع « إن » زائده بعد از « ما » نافيهاى كه بر جملهء فعليه آمده است ، مىباشد .
معناى شعر : « نديده است بيندگان بهتر از اصحاب حسين عليه السّلام ، در هنگام مرگ ، آنان بزرگان و روى سپيدان كثير الخير بودند »
تركيب شعر : « ما » نافيه و « إن » زائده است و « راى » فعل ماضى و « الراؤون » جمع « الرائي » فاعل آن فعل و « أفضل » صفت براى « رجالا » محذوف كه مفعول فعل
هامش
( 1 ) - أدب الطف : 1 / 98 . نفس المهموم : 498 .