« أنا » در آيه بعد از ادغام حذف نشد ، زيرا « لكنّا » كه دو كلمه است با « لكنّ » اشتباه مىشد ، چنان كه شيخ طوسى « 1 » و فراء « 2 » به اين مطلب اشاره داشتهاند .
متن الثالث : أن تكون مخفّفة من الثقيلة و عن الكوفيين إنكار ذلك كما سيأتي و تدخل على الجملتين فإن دخلت على الاسمية جاز إعمالها . . .
شرح سوّمين صنف « إن » ، مخفّفه از ثقيله است به اين كيفيت كه ابتداءا « إنّ » بوده بعدا نون آن مخفّف گشته است بنابراين داراى وضع ثانويه مىباشد .
از كوفيين نقل شده است : انكار مخفّف شدن « إن » ، پس آنان اين قسم را اساسا منكر هستند چنان كه نظر و رأى آنان در بحث تخفيف « إن » به زودى مىآيد .
و بنا بر نظر غير كوفيين اين كلمه داراى خصوصيات اصل خود مىباشد :
اوّلا : معناى تأكيد داشته لكن نه به قدرت تأكيد اصل خود ، چون آن مشدّد است .
ثانيا : در اعراب و لفظ نيز اگر داخل بر جملهء اسميه گرديد ، جايز است نوع اعمال اصل خود كه نصب به اسم و رفع به خبر مىباشد ، مانند :
إِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ
« هود / 111 » در قراءت ابن كثير و نافع و ابى بكر .
شايان ذكر است كه ابن كثير و نافع « لمّا » را به تشديد قراءت كرده و ابو بكر به تخفيف آن ضبط و قراءت كرده است . لكن كثيرا عمل نمىكند ، مانند :
وَ إِنْ كُلُّ ذلِكَ لَمَّا مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا
« الزخرف / 35 » .
زيرا شباهت آن به فعل به جهت تخفيف بسيار كم است ، و چون حروف مشبهة بالفعل به جهت شباهت به فعل عمل مىكردند و « إن » در صورت تخفيف شباهت آن به فعل كم مىشود ، لذا كثيرا عمل نمىكند ، و دليل ديگر اينكه
هامش
( 1 ) - التبيان : 7 / 46 .
( 2 ) - معاني القرآن : 2 / 142 .