أشرب ) ، اين حروف هم سهحرفى و بيشتر هستند : « أنّ - كأنّ » ، لكن وقتى « أنّ » مخفّف گرديد ، دو حرفى شده و شباهت آن به فعل زائل مىشود ، بنابراين عمل نمىكند ، لكن بصريون در جواب آنها مىگويند : هرچند شباهت لفظى از بين رفته ولى شباهت معنوى آن باقى است و تخفيف مضرّ به إعمال نيست چنان كه فعل امر از « وقى تقى » كه « ق » مىباشد و دو حرف اصلى آن حذف گرديده و باز عمل خود را داراست .
و اعمال « أن » به جهت تخفيف آن - كه اين خود موجب تضعيف قدرت عملى مىگردد چون شباهت آن با فعل كمتر مىشود - داراى شرايطى است :
1 - اسم آن بايد ضمير و محذوف باشد ، هرچند گاهى در شعر به جهت ضرورت و تصحيح قافيه ذكر مىشود .
2 - خبر آن بايد جمله باشد و جايز نيست مفرد و غير جمله بوده ، مگر اينكه اسم « أن » در عبارت ذكر شود كه در اين صورت دو وجه : جمله بودن و غير جمله بودن آن ، جايز مىشود .
و إن تخفّف « أنّ » فاسمها استكن * و الخبر اجعل جملة من بعد « أن »
و محققا اين دوگونه خبر براى « أن » در وقتى كه اسم آن مذكور باشد ، مجتمعاند در شعر عمرة بنت العجلان در سوگ برادرش عمرو :
قد علم الضيف و المرسلو * ن إذا أغبرّ افق وهبّت شمالا
و خلّت بأولادها المرضعا * ت و لم تر عين لمزن بلالا
« بأنك ربيع و غيث مريع * و أنك هناك تكون الثّمالا » « 1 »
شاهد مفرد بودن خبر « أن » اوّل و جمله بودن خبر « أن » دوّم در صورت ذكر « أن » مىباشد .
« ربيع » در نزد عرب بر دو قسم است : ربيع الشهور كه شامل ماههاى ربيع الأوّل
هامش
( 1 ) - أوضح المسالك : 1 / 265 ، قطر الندى : 58 ، شرح الاشموني : 1 / 291 ، البهجة المرضية : 66 ، الخزانة : 4 / 352 ، معاني القرآن : 2 / 90 ، شرح شواهد المغني : 1 / 106 ، التصريح على التوضيح : 1 / 233 ، شرح الكافية : 2 / 359 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 1 / 149 .