جزم مىدهد كه علامت و نشانهء تأثير در معنا باشد همانطور « أن » چون فعل مضارع را تبديل به استقبال مىكند ، تأثير اعرابى نيز بر آن دارد و لفظ آن را نصب مىدهد .
لكن « أن » وقتى داخل بر فعل امر و ماضى شده بر آن دو تأثير زمانى نداشته و به اين علّت ، تأثير اعرابى ندارد . بنابراين قياس اين كلمه با « إن » شرطيه درست نمىباشد .
فايده : اگر اشكال شود به اينكه « سين و سوف » در فعل مضارع تأثير زمانى دارند . لكن عمل نمىكنند ، در حالى كه شما گفتيد هرچيز كه تأثير زمانى بر فعلى گذارد ، تأثير عملى نيز دارد . جواب اين است كه اين تأثير زمانى ، مقتضى عمل است اگر مانعى نباشد ، و « سين و سوف » مانع از عمل دارند ، زيرا « سين » به منزلهء جزء فعل مضارع شده و جزء كلمه در خود كلمه عمل نمىكند و « سوف » هم حمل بر « سين » مىشود هرچند مانند جزء كلمه نيست .
متن الأمر الثّاني : كونها توصل بالأمر ، و المخالف في ذلك أبو حيان ، زعم أنّها لا توصل به و أنّ كلّ شيء سمع . . .
شرح دوّمين مطلبى كه پيرامون « أن » ، مورد اختلاف بين نحويين مىباشد ، اين است كه « أن » مصدريه داخل بر فعل امر مىشود يا خير ، ابو حيان از نحويين اندلس كه در آخر در مصر اقامت گزيد و از معاصرين ابن هشام است ، مىگويد :
هرچند « أن » مصدريه بر فعل ماضى و مضارع مىآيد ، لكن اصلا بر فعل امر داخل نمىشود و قائل است كه در هرعبارتى كه « أن » بر فعل امر قرار داشت ، آن « أن » تفسيريه است ، و بر صحت مذهب خود به دو دليل استدلال كرده است :
1 - اگر فعل امر و « أن » تأويل به مصدر برده شوند ، معناى امريت و انشاء از بين مىرود ، زيرا « أن اضرب » مؤول مىگردد به « الضرب » ، و اصل عدم تخالف مؤوّل و مؤوّل اليه است بنابراين « أن » داخل بر فعل امر ، مصدريه نيست .
2 - « أن » و فعل امر نمىتوانند در تراكيب ، فاعل و مفعول واقع شوند در
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — صفحة 222
مساهمون: غلامعلى صفايى
ص٢٢٢