وعدّ لازما به حرف جرّ * و إن حذف فالنصب للمنجرّ
متن و « أن » هذه موصول حرفي ، توصل بالفعل المتصرّف ، مضارعا كان كما مر أو ماضيا . . .
شرح در زبان عرب دو نوع موصول است :
1 - موصول اسمى كه مبنى و داراى محل اعراب و نياز به صله و عائد دارد .
2 - موصول حرفى كه مبنى و محل اعراب نداشته و نياز به عائد ندارد و صلهء آن همان جملهء مابعد آن است كه آن را تأويل به مصدر مىبرد و آنها عبارتند از : « أن ، أنّ ، كى ، ما ، لو » كه به آنها حروف مصدريه نيز گويند و در صورت دخول بر فعل بايد صلهء آنها فعل متصرفى باشد كه تمامى مشتقات و مصدر را دارا باشد ، تا بتواند آن را تأويل به مصدر برد . و چون افعال غيرمتصرف مانند « عسى » مصدر ندارند ، به همين جهت نمىتواند بعد از حرف مصدريه قرار گيرد . و صلهء « أن » مىتواند فعل مضارع باشد كه بر آن عمل نصب نيز مىكند ، و همچنين فعل ماضى مىتواند باشد ، مانند :
لَوْ لا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا
« القصص / 82 »
و صلهء آن نيز مىتواند فعل امر متصرف باشد ، مانند حكايت سيبويه « 1 » از عرب : « كتبت إليه بأن قم » . و شايان ذكر است « أن » مصدريه بر هرسه فعل ماضى ، مضارع و امر داخل مىشود و اين قول صحيح است و قول مخالفين درست نمىباشد .
متن و قد اختلف من ذلك في أمرين : الأوّل : كون الموصولة بالماضي و الأمر هي الموصولة بالمضارع و المخالف . . .
شرح و محققا در بين نحويين اختلاف شده است از ناحيهء اين حكم - « أن » بر هرسه
هامش
( 1 ) - الكتاب : 1 / 561 .