و اين فرق دوّم را جماعتى از نحويين بيان كردهاند .
متن و قد يقال : « إنّه مخالف لقولهم في
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا .
شرح و محقّقا گفته شده است كه اين شرط اخير مخالف است با قول خود آن جماعت در اين آيهء شريفه كه مىگويند : « إلّا » وصفيه است ، چون آنان دليل مىآورند كه در آيه استثناء ممكن نيست نه لفظا و نه معنا ، بنابراين شرط جايگزينى استثناء به جاى « إلّا » وصفيه با اين تعليل سازش ندارد .
متن و شرط ابن حاجب في وقوع « إلّا » صفة تعذّر الاستثناء و جعل من الشاذ قوله :
« كلّ أخ مفارقه أخوه * لعمر أبيك إلّا الفرقدان »
شرح ابن حاجب نقيض فرق دوّم را در صحت استعمال « إلّا » وصفيه ، شرط مىكند ، و آن عدم امكان جايگزينى « إلّا » استثنائيه است . و او قرار داده است از موارد نادر ، اين شعر را كه « إلّا » وصف براى « كلّ أخ » است ، زيرا كه استثناء نيز درست است چون « كلّ أخ » عام است .
و در اين شعر وصف مخصص است چون مابعد « إلّا » و موصوف « كلّ أخ » از حيث تعداد مطابقت دارند زيرا هردو تثنيه هستند چون مراد از « كلّ أخ » : كل أخوين است .
متن الثّالث : أن تكون عاطفة بمنزلة الواو في التشريك في اللفظ و المعنى ، ذكره الأخفش و . . .
شرح سوّمين وجه از وجوه چهارگانه « إلّا » ، حرف عطف همانند واو عاطفه در