نكره است ، مىباشد . زيرا الف و لام آن ، جنسيه است كه فقط موجب تعريف لفظى است لكن از حيث معنا نكره مىباشد .
تركيب شعر : « انيخت » : فعل مجهول از « إناخة » يعنى خواباندن شتر و ضمير نائب فاعل ، عود به « سفينه » كه مراد از آن ناقه و شتر است مىكند و « ألقت » فعل و فاعل به معناى قرارداد آن ناقه مىباشد ، و مراد از « بلدة » اوّل سينهء ناقه و از دوّمى ، زمين است و مصرع دوّم صفت براى « بلدة » دوّم است ، « الأصوات » جمع « صوت » مبتدأ و « إلّا بغامها » صفت آن است و « بغام » يعنى صداكردن از گلو و « قليل » خبر مقدّم و جار و مجرور متعلّق به آن است و باء به معناى « فى » است . مصرع دوّم شعر كنايه از خلوتى و سكوت در آن شهر است .
معناى شعر : « خوابانيده شد آن شتر پس انداخت آن شتر شهرى بر شهر ديگرى كه كم بود در آن صداهايى غير از صداى از گلوى شتران » .
و مثال مفرد نكرهء شبيه جمع ، اين قول شاعر است :
« و كلّ أخ مفارقه أخوه * لعمر أبيك إلّا الفرقدان » « 1 »
شاهد در توصيف « إلّا » و مابعد آن از « كلّ أخ » كه اسمى مفرد نكره ، لكن شبيه به جمع از حيث معنا است مىباشد ، زيرا معناى آن « كليهء برادران است »
تركيب شعر : « كلّ أخ » مضاف و مضاف اليه ، مبتدأ و « مفارقه » خبر است و اين كلمه اسم فاعل از باب مفاعله بوده و ضمير غايب مضاف اليه آن از باب اضافهء شئ به مفعول است و « أخوه » فاعل آن و « لعمر أبيك » جملهء قسميه به حذف خبر « قسمي » مىباشد و لام ابتدائيت براى تأكيد است و « عمر » مبتدأ و مضاف به « أبي » است و يا « عمر » خبر باشد كه مبتدأ آن « قسمي » محذوف است و مراد از « فرقدان » دو ستارهء قطبى هستند كه همواره با هم مىباشند .
معناى شعر : « تمامى برادرانى كه اين چنين صفت دارند كه غير دو ستاره فرقدان مىباشند مفارقت كننده است او را برادرش ، قسم به جان پدرت » .
هامش
( 1 ) - همع الهوامع : 1 / 239 ، شرح الاشموني : 2 / 157 ، الخزانة : 2 / 52 ، مجمع البيان : 3 / 194 ، الإنصاف : 268 ، شرح الكافية :
1 / 247 ، لسان العرب : 15 / 432 ، الكتاب : 1 / 435 ، شرح شواهد المغني : 1 / 216 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 2 / 105 .