ولى اگر بگوييم تعريف موصولات به واسطه « ال » است ، آن وقت الف و لام زائده نبوده بلكه « ال » تعريف مىباشد و در اين صورت صله مكمّل تعريف است و اين قول اخفش است ، قول سوّم اين است كه موصولات فى حدّ نفسه معرفه هستند و « ال » زائده است . اين قول محقق رضى « 1 » است .
2 - « ال » ناقله : كه واقع مىشود بر اعلام منقول . قابل ذكر است كه شرط اين قسم اين است كه الف و لام از همان ابتداى نقل بر اسم منقول داخل شده باشد ، مانند : « اللّات » كه اسم فاعل « لتّ يلتّ » به معناى كوباننده « 2 » و مخلوط كننده ، كه از معناى وصفى خود نقل داده شده همراه با « ال » براى بت قبيله ثقيف ، و « العزّى » افعل تفضيل و مؤنّث « الأعزّ » كه از معناى وصفى خود نقل داده شد همراه با « ال » و علم شده براى بت قبيلهء بنى كنانه .
3 - « ال » مرتجله است كه داخل بر اعلام مرتجل مىشود البته به شرط مقارنت و همراهى اين الف و لام با نقل ارتجالى آنها همانطور كه در « ال » ناقله شرط مىباشد مانند : « السموأل » بر وزن « سفرجل » كه در لغت به معناى پشه است و نقل ارتجالى داده شده به « ابن عاديا » از شعراى يهودى كه در كتاب « حماسهء ابى تمام » ، بعض از اشعار او ، مذكور مىباشد .
بايد دانست كه فرق اعلام منقوله و اعلام مرتجله اين است كه در اوّلى مناسبت بين معناى منقول اليه و منقول منه مىباشد ، امّا در دوّمى اصلا يا ملاحظه مناسبت نشده است و يا اساسا نقل داده نشده بلكه هماكنون بدون سابقهء قبلى وضع براى اسمى شده است . به همين جهت به آن ارتجالى يعنى بىسابقه مىگويند .
4 - « ال » غالبيه كه بر اسم علم بالغلبه واقع مىشود و در اينجا هم آن شرط مىباشد كه عبارت است از : مقارنت دخول « ال » با علم بالغلبه شدن ، و شايان ذكر است كه علم بالغلبه يعنى نقل دادن يك اسم كلى به بعض ( يكى ) از افرادى كه آن كلمهء علم ، بالوضع الأوّلى و در اصل براى دلالت و تطبيق بر هريك از آن افراد بوده
هامش
( 1 ) - شرح الكافية : 2 / 39 .
( 2 ) - مجمع البحرين : 2 / 218 .