جعل التّكبّر من آلة الجهل ، ألم تعلم أنّ من شمخ إلى السّقف برأسه شجّه . و من خفض رأسه استظلّ تحته و أكنّه . و كذلك من لم يتواضع للّه خفضه اللّه و من تواضع للّه رفعه .
يا هشام ما أقبح الفقر بعد الغنى . و أقبح الخطيئة بعد النّسك . و أقبح من ذلك العابد للّه ثمّ يترك عبادته .
يا هشام لا خير في العيش إلّا لرجلين : لمستمع واع ، و عالم ناطق .
يا هشام ما قسّم بين العباد أفضل من العقل . نوم العاقل أفضل من سهر الجاهل و ما بعث اللّه نبيّا إلّا عاقلا حتّى يكون عقله أفضل من جميع جهد المجتهدين . و ما أدّى العبد فريضة من فرائض اللّه حتّى عقل عنه .
شرح
نادانى ، مگر نمىدانى كسى كه سر خود را بسوى سقف بلند كند سرش مىشكند ، و كسى كه سر خود را فرود آرد از سايهء سقف بهرهمند شده و او را ( از سرما و گرما ) بپوشاند ، و همچنين كسى كه در پيشگاه خدا فروتنى نكند خداوند او را سرافكنده و سربزير كند ، و كسى كه در پيشگاه خدا تواضع و فروتنى كند خداوند او را رفعت دهد .
اى هشام چقدر زشت است فقر و نيازمندى پس از ثروت و بىنيازى ، و چقدر زشت است خطا و گنهكارى پس از عبادت و پرستش حق ، و از اين زشتتر كسى است كه براى خدا عبادت كرده سپس عبادت خدا را رها كند .
اى هشام خيرى در زندگى نيست مگر براى دو نفر : شنونده علمنگهدار ، و دانشمند زباندار و گويا .
اى هشام در ميان بندگان چيزى بهتر و برتر از عقل تقسيم نشده ، خواب عاقل بهتر از بيدارى جاهل است ، و خداوند هيچ پيغمبرى نفرستاد جز اينكه عاقل بود بهطورى كه عقل آن پيغمبر برتر از تلاش همهء تلاشگران بوده ، و بندهء خدا هيچ فريضه و واجبى از واجبات الهى را به انجام نرساند تا وقتى كه آن را تعقّل كند .