غربته ، و منقطع زورته ، و مفرد وحشته ؛ حتّى اذا انصرف المشيّع ، و رجع المتفجّع ، أقعد في حفرته نجيّا لبهتة السّؤال ، و عثرة الامتحان . و أعظم ما هنا لك بليّة نزول الحميم ، و تصلية الجحيم ، و فورات السّعير ، و سورات الزّفير ، لا فترة مريحة ، و لادعة مزيحة ، و لا قوّة حاجزة ، و لا موتة ناجزة ، و لا سنة مسلّية ، بين أطوار الموتات ، و عذاب السّاعات ! إنّا باللّه عائذون !
عباد اللّه ، أين الّذين عمّروا فنعموا ، و علّموا ففهموا ، و أنظروا فلهوا ، و سلّموا فنسوا ! أمهلوا طويلا ، و منحوا جميلا ، و حذّروا أليما ، و وعدوا جسيما ! احذروا الذّنوب المورّطة ، و العيوب المسخطة .
شرح
و فرزندان و جمع برادران او را به دوش مىكشند و تا سرمنزل غربت و خانهاى كه هرگز از او نمىتوان ديدن كرد ، و در وحشت و تنهايى بايد در آن به سر برد ، او را پيش مىبرند ، ( و در درون قبرش مىگذارند ) .
اما هنگامى كه تشييعكنندگان و نالهسردهندگان برگردند ، وى را در حفره گور مىنشانند . او از ترس و تحير در سؤال و لغزش در امتحان آهسته سخن مىگويد ، و بزرگترين بلا در آنجا آب سوزان ، آتش دوزخ و برافروختگى شعلههاى و نعرههاى آتش است ؛ نه لحظهاى مجازات او آرام مىگيرد كه استراحت كند ، و نه آرامشى وجود دارد كه از درد او بكاهد ، و نه قدرتى كه مانع كيفر او شود ، نه مرگى است كه او را از اين همه ناراحتى برهاند . . .
و نه خوابى كه اندوهش را بر طرف سازد ، ميان مجازاتهاى گوناگون و كيفرهاى كشنده گرفتار است ، از چنين سرنوشتى به خدا پناه مىبريم !
اى بندگان خدا كجا هستند آنان كه در طول عمر از نعمت برخوردار بودند ؟ كجايند آنها كه تعليم يافتند و درك كردند اما مهلتشان دادند ولى آنها به لهو و لعب پرداختند ، و آنها را از آفات بدور داشتند اما آنان فراموش كردند ؟
زمانى طولانى به آنها مهلت ، و عطاياى نيكو داده شد ، و آنها را از كيفر دردناك برحذر داشتند ، و به نعمتهاى بزرگ وعده دادند ، و از گناهانى كه انسان را در ورطه هلاكت مىافكند و از عيبهايى كه باعث خشم خدا مىشود برحذر داشتند ، ( ولى آنها از تمام اين امور پند نگرفتند ) .