اگر يكسر موى برتر پرم ، * فروغ تجلى ( 1 ) بسوزد پرم
نماند به عصيان ( 2 ) كسى در گرو * كه دارد چنين سيدى پيشرو
چه نعت ( 3 ) پسنديده گويم ترا ؟ * عليك السلام اى نبى الورا ( 4 )
درود ( 5 ) ملك بر روان تو باد * بر اصحاب و بر پيروان تو باد
نخستين ( 6 ) ابو بكر ، پير مريد * عمر پنجه بر پيچ ديو مريد
خردمند ، عثمان ( 7 ) شبزندهدار * چهارم على ، شاه دلدل ( 8 ) سوار
. . . . . . . . . .
شرح
( 1 ) . فروغ تجلى : اشاره است به پرتو الهى كه هيچ موجودى را تاب آن نيست و در سورهء اعراف از آن گفتگو شده است كه پروردگار بر كوه طور تجلى مىكند و كوه فرو ميريزد و موسى بيهوش مىافتد ، آنگاه پس از اين تجلى ، احكام عشره بر موسى نازل مىگردد .
( 2 ) . نماند به عصيان كسى در گرو : يعنى كسى كه چنين سرورى مانند پيغمبر اكرم دارد ، در گرو گناه نميماند و با شفاعت او از گرو گناهان بيرون ميرود و ميتواند اميد بهشت داشته باشد . عنوان سيد ، مقتبس است از حديث شريف : « انا سيد ولد آدم و لا فخر » .
( 3 ) . نعت : صفت ، جمع آن نعوت - غالبا نعت ، بر صفت نيك اطلاق ميگردد .
( 4 ) . نبى الورا : پيغمبر مردم - و را اسم جمع است بمعنى خلق و مردم ، ابو الورا كنيهء روزگار است .
( 5 ) . ملك : يكى از نامهاى الهى است كه در سورههاى حشر و ناس و جمعه آمده است . بعضى هم مالك يوم الدين را ملك يوم الدين قرائت كردهاند .
( 6 ) . نخستين : سعدى مدح صحابهء پيغمبر را با ابو بكر شروع مىكند و او را پير مريد مينامند ، زيرا در ارادت به رسول اكرم بدان پايه بوده كه هنگام هجرت با پيغمبر همراه شده و در راه براى آنكه از دشمنان در پناه باشند ، به امر حق به درون غار الثور رفتند . در غار ، ابو بكر را مارى بگزيد .
در سورهء توبه آيهء سى و نهم به صحبت ابو بكر با پيغمبر اكرم در آن غار اشاره دارد . پس از ابو بكر ، عمر را مدح كرده كه پيچانندهء سرپنجهء ديو مريد يعنى شيطان است . مريد بفتح اول فعيل به معنى فاعل بمعنى سركش است . « مارد » در همين معنى نيز استعمال شده و جمع آن مرده باشد با سه فتحه مىباشد . مريد در پايان مصراع دوم با مريد بضم ميم در پايان مصراع اول جناس ناقص دارد .
( 7 ) . عثمان : به شبزندهدارى و عبادت موصوف است و با همين صفت او را سعدى ستوده است .
( 8 ) . دلدل : ( بر وزن بلبل ) نام استرى است كه مقوقس ( امير مصر ) يا شخص ديگرى به پيغمبر اكرم بخشيده بود و حضرت على بر آن سوار ميشده است و كروفر اين استر با شجاعت سوارش تناسبى داشته است ، از اينرو على را شاه دلدل سوار لقب دادهاند .