چو عزمش برآهيخت ( 1 ) شمشير بيم ، * به معجز ( 2 ) ميان قمر زد دو نيم
چو صيتش ( 3 ) در افواه ( 4 ) دنيا فتاد ، * تزلزل در ايوان ( 5 ) كسرى فتاد
به لا ( 6 ) قامت لات ( 7 ) بشكست خرد * به اعزاز دين آب عزى ( 8 ) ببرد
نه از لات و عزى برآورد گرد * كه تورات و انجيل منسوخ كرد
. . . . . . . . . .
شرح
( 1 ) . برآهيخت : بركشيد .
( 2 ) . به معجز . . . اشاره است به آيهء اول از سورهء قمر( اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ )يعنى قيامت نزديك شد و ماه شكافت . شق القمر ، يعنى شكافتن ماه ، يكى از معجزات پيغمبر است و بزرگترين معجزهء او قرآن مجيد است كه از شق القمر در حقيقت بزرگتر است و بوسيلهء قرآن ، عرب متعصب ديرباور نزاع دوست و اختلافجوى را به صورت امتى واحد درآورده است . شق القمر در شعر امية بن ابى صلت يكى از شعراى جاهليت نيز آمده است و منجمان جديد معتقدند كه در قمر زمين انشقاقى حادث شده است .
( 3 ) . صيت : بر وزن « ديد » لفظ عربى بمعنى آوازه .
( 4 ) . افواه : لفظ عربى بمعنى دهانها جمع ( فم و فو ) .
( 5 ) . ايوان كسرى : ايوانى است در مدائن كه بناى آن را به خسرو و انوشيروان نسبت ميدهند و گويا بناى آن پيش از انوشيروان بوده است . ايوان ريشهء پهلوى دارد بمعنى كاخ و خانه . كسرى معرب خسرو است و خسروان ايران را در عربى اكاسره مينامند . بالغلبه كسرى از جمله القاب انوشيروان است . بنابر بعضى روايات ، هنگام تولد پيغمبر اكرم ، حادثاتى طبيعى اتفاق افتاده ، من جمله طاق ايوان كسرى شكست و شايد اين روايت ناظر باشد به غلبهء عدالت اسلامى بر عدالت انوشيروان .
( 6 ) . به لا : در اينجا مخفف لا إله الا اللّه است .
( 7 ) . لات : نام يكى از بتان معروف عرب است ( رجوع شود به اعلام قرآن مقالهء لات )
( 8 ) . عزى : نام بتى ديگر از بتان عرب مىباشد . ( در اين قسمت نيز رجوع شود به اعلام قرآن مقالهء عزى ) . عزى با اعزاز ، شبه اشتقاق دارد . بتان معروف عرب عبارتند از : لات .
منات . عزى - ود - يغوث - يعوق - نصر - بعل - سواع - هبل ( نام بت اخير در قرآن مذكور نيست ) .
مراد بيت اينست كه پيغمبر اكرم بوسيلهء اعلام كلمهء لا إله الا اللّه كه مبين كامل توحيد است ، قامت لات را خرد كرد و با بزرگذاشت دين ، آبروى عزى را ببرد ( اين بيت اشاره صريح به جريان فتح مكه و خرد كردن بتان حول خانه كعبه دارد ) .