چرا كرد بايد نماز از نشست ، * چو در رقص بر مىتوانند جست ؟
عصاى ( 1 ) كليمند بسيار خوار * به ظاهر چنين زردروى و نزار
نه پرهيزكار و نه دانشورند * همين ( 2 ) بس كه دنيا به دين ميخرند
عبايى بليلانه ( 3 ) در تن كنند * به دخل حبش جامهء زن كنند
ز سنت ( 4 ) نبينى در ايشان اثر ، * مگر خواب پيشين و نان سحر
شكم تا سرآكنده از لقمه تنگ * چو زنبيل دريوزه هفتاد رنگ
نخواهم درين وصف ازين بيش گفت * كه شنعت بود سيرت خويش گفت
. . . . . . . . . .
شرح
( 1 ) . عصاى كليمند بسيار خوار : مراد عصاى حضرت موسى كليم است كه اژدهايان را همه فروخورد .
( 2 ) . همين بس كه دنيا به دين ميخرند : ترجمه كريمه قرآنى است« اشْتَرَوُا الْحَياةَ الدُّنْيا بِالْآخِرَةِ » .( 3 ) . بليلانه : مانند بليلا مصحف ايليا نام يكى از پيغمبران بنى اسرائيل است و به نقل برهان قاطع نام حضرت امير المؤمنين ( ع ) در انجيل ايليا است . ليكن نقل برهان درست نيست و در « قاموس كتاب مقدس » چنين نامى ضبط نشده ، تصور ميرود كه « ايليا » را بر على تطبيق داده آن را مصحف كرده باشند . سودى تصور كرده است كه « بليلان » نام محلى است كه در آنجا عباهاى خوب مىبافند و « بليلانه » را صفت براى عبا پنداشته است ، لكن افزودن « ها » غير ملفوظ جهت نسبت به مكان در فارسى معمول نيست و چنين محلى هم شناخته نشد . به نظر نگارنده « بليلانه » صورت ممال از « بلالانه » است . شيخ از طرفى بلال حبشى را در نظر داشته و از اينرو در مصراع دوم دخل حبش را عنوان كرده است . از جانب ديگر « بلال » بمعنى ذرت را در نظر داشته كه گرد آن را پوششى مانند عبا احاط كرده است . و بيشتر به معنى دوم توجه بوده است و معنى اول در نظر ثانى منظور گرديده و بنابراين در بليلانه و حبش صنعت ايهام تناسب به چشم مىخورد . بههرحال مراد بيت اين است :
مانند حضرت على يا « ايلياى نبى » يا « بلال حبشى » يا مانند بلال ذرت عبا بر تن ميكشند و گليم مىپوشند ولى جامه و زيور زنان ايشان به اندازهء درآمد كشور حبشه است . در بعضى نسخهها به جاى « بليلانه » ، « پلنگانه » ضبط شده است .
( 4 ) . سنت : آيين ، مستحبات . در اين بيت مراد اين است كه از مستحبات دينى فقط به آنچه مايه تنآسايى است اعتقاد دارند و عمل ميكنند . مانند خواب پيش از ظهر و غذا خوردن در سحر .