سنايى احتمال مىدهيم كه تأليف آن پيشتر از اواسط و يا اواخر قرن ششم هجرى صورت نگرفته است ، مؤلّف كتاب در آغاز بعضى نسخ بنام : ( شهاب الدّين ابو القاسم عبد اللَّه بن المظفّر السّمعانى ) و در پارهاى از نسخهها ( شهاب الدّين ابو القاسم احمد بن ابى المظفّر منصور السّمعانى ) ياد شده است . پس لقب و كنيت و نسبت او بخاندان بزرگ و نامور سمعانى كه از علماء مشهور شافعيّه بوده و در شهر مرو ، مىزيستهاند ، مورد اتّفاق اكثر نسخههاست ، در يك نسخه با لقب ( شهاب الاسلام و المسلمين ) مذكور است . نسخههاى اين كتاب را آقاى دانش پژوه در مجلّهء دانشكدهء ادبيّات ( شمارهء 5 ، سال 15 ) معرّفى كردهاند .
ابو القاسم احمد بن ابى المظفّر منصور سمعانى مردى مشهور است ، بگفتهء سبكى او فقيه و مفتى و واعظ و شاعر بود و بسال ( 487 ) ولادت يافت و در سنهء ( 534 ) در گذشت ، پسر او ابو بكر محمّد بن ابى القاسم احمد نيز از علما بود و در وعظ و تذكير شهرتى در خور يافته بود ( طبقات الشّافعيّه ، طبع مصر ، ج 4 ، ص 56 ، 64 ) برادر او ابو محمّد حسن بن ابى المظفّر منصور هم مردى عالم و زاهد بشمار مىرفت و بسال ( 531 ) دزدان او را خفه كردند ( همان مأخذ ، ص 212 ) عبد اللَّه بن مظفّر سمعانى را تا كنون نشناختهام .
اين كتاب ، بر عادت مُذكِّران كه متأثّر از روش قَصّاصان بودهاند ، مبتنى است در غالب موارد بر اعتبار از قصّههاى پيشينيان و ترهيب و تخويف از عقاب الهى و با وجود اين ، هرگز سخنى از حوادث عهد مغول و كشتارهاى هول انگيز تتر و ويرانى شهرهاى آبادان مشرق و مغرب ايران در آن ديده نمىشود و اين نكته قرينهاى تواند بود كه مؤلّف آن نوهء ابو المظفّر عبد الرّحيم ( مقتول 617 ) فرزند تاج الاسلام ابو سعد عبد الكريم سمعانى ( 562 - 506 ) عالم و محدّث مشهور و صاحب كتاب ( الانساب ) نبوده است بويژه كه به احتمال قوى ، خاندان سمعانى در قتل عالم مرو بدست مغولان اكثر يا همه بقتل رسيدهاند .
شرح مثنوى شريف ( فارسى ) — صفحة 916
مساهمون: بديع الزمان فروزانفر
ص٩١٦